________________
૮]
નાસ્તિક-મતવાદનું નિરસન... એન્દ્રિયક પ્રત્યક્ષને “લૌકિક પ્રત્યક્ષ અને અનૈન્દ્રિયક (યાને માનસિક) પ્રત્યક્ષને “અલૌકિક પ્રત્યક્ષ” પણ કહે છે. લેકમાં અતિ પરિચિત તે લૌકિક અને તેમાં અપરિચિત અગર અલ્પ પરિચિત તે અલૌકિક એવો એનો અર્થ છે.
આંખોથી જોયેલું રૂપ કે કાનથી સાંભળેલ શબ્દ ઇન્દ્રિયોને ગોચર હોવાથી, એના અનુભવનો કોઈ ઈન્કાર કરતું નથી, એટલું જ નહિ કિન્તુ એ અનુભવ સાચે છે, એવું સિદ્ધ કરી આપવાની કેઈને પણ જરૂર પડતી નથી. પરંતુ મનથી ચિત્તવેલા પદાર્થો સત્ય છે કે અસત્ય છે એનો સંદેહ શીધ્ર ટળતો નથી. એ પરીક્ષા માગે છે અને પરીક્ષામાં ઉત્તીર્ણ થાય તે જ તે પદાર્થો સત્ય છે, એવી પ્રતીતિ થાય છે.
આત્માનું પ્રત્યક્ષ એ પણ સ્વસંવેદન માનસિક પ્રત્યક્ષ છે, તેથી તે સત્ય છે કે અસત્ય, તેને નિર્ણય કરવા તે કસોટી માગે છે અને એ કસોટી બીજી કઈ જ નહિ, કિન્તુ અનુભવિઓનાં વચને અથવા શાસ્ત્ર રૂપી કસોટી છે. એ કસોટી ઉપર, આત્માને અનુભવ કરાવનાર સ્વાનુભવ પ્રત્યક્ષને કસી લેવામાં આવે અને જે તે શુદ્ધ છે એમ ખાત્રી થાય, તો પછી જે જાતિને આત્મનિશ્ચય થાય છે તે જાતિના આત્મનિશ્રયથી આત્માને ચલાવવા માટે દેવો કે દેવેન્દ્રો પણ શક્તિમાન થઈ શકતા નથી. આત્મજ્ઞાન અને આત્મનિશ્ચયને મહિમા ઘણે છે, તેથી તેની પ્રાપ્તિ અતિ દુષ્કર છે, તે પણ સામાન્યતયા તેની પ્રાપ્તિને ઉપાય ઉપર વર્ણવ્ય તેજ છે.
વિષયોની લોલુપતાના કારણે નહિ, કિન્તુ સત્ય વિચારણાના અભાવે જે કઈ આત્મા નાસ્તિકમતી વિચારોને ભોગ થઈ પડયા હોય, તેવાઓને માર્ગદર્શક બનવું, એ આ ગ્રન્થમાં સંગ્રહિત લેખમાળાએનો વિષય છે. એમાં દર્શાવેલા વિચારેનું ધીરજથી અને કદાગ્રહરહિતપણે અધ્યયન કરવામાં આવશે, તે અમારું એમ માનવું છે કેભયંકરમાં ભયંકર નાસ્તિકતાને આધીન થયેલે આત્મા પણ ક્ષણવારમાં આસ્તિક બની જશે ... કારણ કે–આ લેખમાં દર્શાવેલા વિચારે એ
