________________
૧૮
આસ્તિકતાનો આદર્શ કોઈ પણ વસ્તુ, ચાહે તે પ્રત્યક્ષ પ્રમાણથી સિદ્ધ થનારી હેય, તે પણ તેને માનવા તે તૈયાર નથી.
આત્મા આદિ અનેક પદાર્થો એવા છે કે, સંવેદન પ્રત્યક્ષ પ્રમાણથી સિદ્ધ હોવા છતાં પણ, નાસ્તિકમતવાળ પિતાની ભેગલાલસાના કારણે તેને તિરસ્કાર કરે છે. એટલા જ માટે નાસ્તિકવાદ એ પ્રમાણ શૂન્યવાદ છે.
* કેવળ ભોગને અર્થ : પ્રત્યક્ષ પ્રમાણથી સિદ્ધ થનારી સઘળી વસ્તુઓ નાસ્તિકમતને માન્ય નથી એ વાત સારી રીતે ખ્યાલમાં હોવાથી દર્શનશાસવેત્તાઓએ નાસ્તિકમતની વ્યુત્પત્તિ અન્ય રીતે પણ કરી છે.
કલિકાલસર્વજ્ઞ આચાર્ય ભગવાન શ્રી હેમચંદ્રસૂરીશ્વરજી મહારાજ સ્વરચિત પજ્ઞ “અભિધાન ચિન્તામણિ નામમાળામાં નાસ્તિક શબ્દની વ્યુત્પત્તિ કરતાં ફરમાવે છે કે, “નાહિત પુË Trifમતિ મતાતિ નાહિત :”
અર્થાત્ અહીં વ્યુત્પત્તિકાર એમ નથી સમજાવતા કે, પ્રત્યક્ષ સિવાય અન્ય કોઈ પ્રમાણે નથી, એવી મતિ જેની હોય તે નાસ્તિક, પરંતુ એમ કહે છે કે, “પુણ્ય અને પાપ, ઉપલક્ષણથી આત્મા અને પરલોક, સદ્ગતિ અને દુર્ગતિ આદિ પદાર્થો નથી, એવી જેની મતિ હોય તે નાસ્તિક.'
આ અર્થ બરાબર સંગત થાય છે. કારણ કે નાસ્તિકને પિતાનાં ઐહિક ભોગ-સુખને બાધક જેમ પક્ષ વગેરે પ્રમાણે માનવાં નથી, તેમ પ્રત્યક્ષ પ્રમાણે પણ માનવાં
