________________
૧૧૭
વર્ગણ (સ્કંધે)ને સંબંધ થવે તેને બંધ કહેવામાં આવે છે. જેમ સુવર્ણ સ્વભાવથી શુદ્ધ હવા છતાં માટીનાં મિશ્રણને લીધે મલિન બને છે, તેમ આત્મા કર્મનાં બંધને લીધે–કર્મનાં મિશ્રણને લીધે મલિન બને છે.
બંધ ચાર પ્રકારનું માનવામાં આવ્યું છેઃ (૧) પ્રકૃતિબંધ, (૨) સ્થિતિબંધ, (૩) અનુભાગબંધ અને (૪) પ્રદેશબંધ.
પ્રકૃતિબંધ એટલે કર્મને સ્વભાવ નક્કી થવે. જેમકે અમુક કર્મને બંધ થયે તે તેની જ્ઞાનશક્તિને રેપ કરશે, અમુક કર્મને બંધ થયે તે તેની દર્શનશક્તિને રેધ કરશે, વગેરે.
સ્થિતિબંધ એટલે કર્મ કેટલા કાળ સુધી રહેશે તેને નિર્ણય . જેમકે આ જ્ઞાનાવરણીય કર્મ આત્માની સાથે અમુક કાળ સુધી સંબંધમાં રહેશે.
અનુભાગબંધ એટલે ફળ દેવાની શક્તિને નિર્ણય થ. જેમકે આ કર્મ તીવ્ર ફળ આપશે, આ કર્મ મંદ ફળ આપશે.
પ્રદેશબંધ એટલે કામણવર્ગણાને સંચય .
ચારે પ્રકારના કર્મબંધ એકી સાથે એક અધ્યવસાયથી પડે છે. તેમાં જે અધ્યવસાય અતિ તીવ્ર હોય તેને બંધ નિકાચિત એટલે અતિ ગાઢ પડે છે અને જે અધ્યવસાય, તીવ્ર, મંદ કે મંદતર હોય તેને બંધ અનુક્રમે
