________________
અવત.
- ૫૩
[૭ પ્રાણ છે તેને નાસીકા ઇ વધારે હોય. ચૌરી ને [૮] પ્રાણ છે તેને આંખ હોય છે. અસંજ્ઞીને ઇકિયે બધી હોય પણું મન ના હોય તેથી તેને નવ પ્રાણ છે. સંજ્ઞી પંચુંદ્રિને દશે પ્રાણ છે એ રીતે જીવતત્વ છે. | ર અજીવતત્વ=જડ અચેતન તેના ચૌદ ભેદ છે. તેનું વર્ણન આગળ છ વ્યની વ્યાખ્યામાં આવી ગયું છે તે ધર્માસ્તિ કાય, અધર્માસ્તિ કાય ને આકાશસ્તિ કાય એ ત્રણના દરેકે ત્રણ ત્રણ ભેદ છે. સ્કંધ, દેશને પ્રદેસ એટલે નવ ભેદ થયા પગલાસ્તિકાયના ચાર ભેદ છે સ્કંધ, દેશ પ્રદેશને પરમાણું. કુલ તેર થયા કાળ એટલે સમય તેને એક ભેદ એટલે કુલ ચૌદ ભેદ અજીવ તત્વના થયા.
સ્કંધ=બંધ એટલે આખો દેશ સાદી બુદ્ધિથી કલ્પી શકાય તે.
દેશ=નિર્વિભાગ એટલે ભેગો રહે તે. પ્રદેશ=નિર્વિભાગ ખંધની સાથે લાગેલ રહે તે.
પરમાણું=સર્વથી નાનો ભાગ બંધથી જૂદ પડેલ ભાગ કે જેને બીજો ભાગ થઈ શકે નહીં તે પરમાણું. પરમ+અણું-ઘણે ઝીણે.
એ રીતે અરૂપી અજીવના દશને રૂપી અજીવના ચાર મળી ચૌદ ભેદ અજીવ તત્વના થયા.
