________________
૨૫. ગ અને ગ ]
[ ૨૬૫ નદિષેણને ભેજન અર્થે બોલાવવા દેવદત્તા ત્યાં આવી. પેલા સોનીને પ્રશ્ન સાંભળીને દેવદત્તાના હૃદયને એક પ્રકારને આંચકે લાગ્યું. નંદિષેણે તે સ્વસ્થતાપૂર્વક તેને જવાબ આપતાં કહ્યું : “બંધુ! મનના ઉપર પદાર્થને આઘાત થવાથી મન પ્રતિક્રિયા કરે છે અને મનની આ પ્રતિક્રિયા જે રૂપ ધારણ કરે છે, તે રૂપમાં આપણે તે પદાર્થ જોઈ શકીએ છીએ. એક જતુ કાલુ માછલીની છીપમાં પ્રવેશ કરીને તેના શરીરમાં ખંજવાળ ઉત્પન્ન કરે છે, અને તેથી કરીને માછલીના શરીરમાંથી એક પ્રકારને ચળકતે ચીકણે રસ ઝરીને તે જતુની આસપાસ લપેટાય છે. આના પરિણામે બંધાયેલા આકારને આપણે મોતી કહીએ છીએ. આ રીતે, સમસ્ત બ્રહ્માંડ પણ આપણે તે આસપાસ પાથરેલી આપણી જ વૃત્તિઓની સમષ્ટિ છે– આપણી પોતાની કૃતિ છે. આ બાબતના પ્રત્યક્ષ અનુભવ અર્થે ગાશ્રમમાંથી ભેગાશ્રમમાં આવવું પડયું.”
સોનીએ કહ્યું : “સંસારીમાંથી સાધુ થયાના અનેક દાખલાઓ છે, પણ આપે તે સાધુમાંથી સંસારી થયાને પ્રયાગ કર્યો, આ પ્રયોગના અંતે આપે શું પ્રાપ્ત કર્યું?” નદિષણ સોનીની વાત સાંભળી હસી પડ્યા અને કહ્યું :
બંને પ્રકારના જીવન-અનુભવના અંતે મને જે સત્ય પ્રાપ્ત થયું તે આ છે: “માનવ જેટલી શાંતિ અને ચિત્તપ્રસન્નતા ત્યાગજીવનમાં ગમગે પ્રાપ્ત કરી શકે છે, તેટલી જ શાતિ અને પ્રસન્નતા ગૃહસ્થાશ્રમમાં પણ અનુભવી શકે છે.
મા સમર્થ વિંતિ, યા વિમો વિવ૬ વંતિ–અર્થાત
