________________
૨૬૨ ]
[ શીલધર્મની કથાઓ–1. તેઓ રાજગૃહીના રાજવી શ્રેણિકના પુત્ર હતા અને સંસારમાં શક્ય એટલાં બધાં જ સુખ પ્રાપ્ત થયા હોવા છતાં તેને લાત મારી ત્યાગ-તપ-સંયમના માર્ગે ગયા હતા. નર્તકીની દલીલથી તેઓ મુગ્ધ થયા. ભગ પ્રત્યે ઉપેક્ષા અને ત્યાગ પ્રત્યે અનુરાગના કારણે તેને તેના જીવનમાં કાંઈક ખામી. જેવું લાગતું હતું પણ ભેગ સંબંધમાં તેને કશે અનુભવ ન હતું એટલે માત્ર પ્રા દ્વારા જ ર વાત સિદ્ધ કરી શકાય એવું તેમને લાગ્યું
છેલ્લા કેટલાક વખતથી જે વાત તેના મનને મૂંઝવી રહી હતી, તેનું અંશતઃ સમાધાન તેને નર્તકીની દલીલમાંથી સાંપડયું. તેને એમ લાગ્યું કે ભેગે પ્રત્યે ઘણુ અને નફરત કેળવી લેગોથી અલિપ્ત રહેવાના માર્ગમાં ભવ્યતા નહિ પણ તુચ્છતા છે. જે ભવ્યતા અને પૂર્ણતા ત્યાગમાં રહેલાં છે, તે ભવ્યતા અને પૂર્ણતા ભેગમાં પણ કેમ ન સંભવી શકે ? લગ્ન અને ભેગજીવન એ તુચ્છ અને પામર લેકેની લાચારીને ઉપાય છે, એમ કહી તેનાથી અલિપ્ત રહેવામાં નતિકાની દલીલ પછી તેણે સાધનાને બદલે અભિમાન જોયું. ભેગ અને ચેગ એક બીજાના વિરોધી નથી અને તે બંને વચ્ચે સમન્વયતા સાધી શકાય કે કેમ? તેની ખાતરી કરવા નતિકા સાથે દાંપત્યજીવન જીવવાની વાત માન્ય રાખતાં કહ્યું: “દેવદત્તા ! તમારી વાત તે મને મંજુર છે, પણ એક શરતે. ભેગ અને વેગ એ એક જ સિકકાના બે પાસા જેવા હેવા છતાં ત્યાગના માર્ગે જે શાંતિ અને આનંદ મળે છે,
