________________
૨૪. બંધન અને મુક્તિ ]
[ ૨૫૧મમતા રહેલાં છે. હવે તે માટે આ સંસાર એ જ મારી અપૂર્વ સાધના, માટે આમાંથી ચલિત કરવા ફરી વખત . ભલે થઈ તું અહીં ન આવતો. - વિદ્યન્માલીની વાત સાંભળી મેઘરથ સ્તબ્ધ થઈ ગયા તે વિચારવા લાગ્યું કે સાધનાની સિદ્ધિના અર્થે બંધન સ્વીકારનાર વિદ્યુમ્માલી હવે બંધનના પ્રેમને વશ થઈ સાધનાની વાત જ ભૂલી ગયો. અહો ! કેવું કરુણ અધઃપતન !
તેણે જોયું કે ભાભીના માર્મિક અને કટાક્ષયુક્ત શબ્દ પણ વિદ્યુમ્ભાલીને મધ જેવા મીઠા લાગે છે, અને ચારેબાજુ દુર્ગંધ ફેલાવતી જીણું ઓરડી વિદ્યુમ્ભાલીને દેવકના વિમાન જેવી પ્રિય લાગે છે. “સીદીભાઈને સીદકાં વહાલાં”ની કહેતી. મુજબ વિદ્યુમ્માલી પિતાના બિહામણા પુત્રમાં કઈ અદ્ભુત સ્વરૂપ જોઈ રહ્યો હતો, તે જોઈ મેઘરથને લાગ્યું કે મોટાભાઈ સાથે કઈ દલીલ કે ચર્ચા કરવાને કશે અર્થ નથી, એટલે ભગ્ન હૃદયે અત્યંત દુઃખપૂર્વક તે વૈતાઢય પહાડ પર પાછો ફર્યો.
મેઘરથે ગુરુદેવ પાસે આવી ભારે વ્યથાપૂર્વક વિઘુ ન્માલીના જીવનની કરુણ કહાની વર્ણવી એટલે તેના વ્યથિત, મનને સાત્વન આપવા અર્થે ગુરુદેવે કહ્યું: “મહાનુભાવ!; ઈન્દ્રિયોના વિષયેની પાછળ પાગલ થનાર જીવને સમજા. વવાનું કાર્ય ભારે મુશ્કેલ છે, અને તેથી જ ધર્મશાસ્ત્રોએ કહી દીધું કે વિષયમાં આસક્ત થનાર માણસ, મનુષ્ય તરીકે ગણાવાને લાયક નથી. દુર્લભ એ માનવદેહ જેને મળ્યો તેનાથી ઈન્દ્રિયોના વિષયમાં આસક્ત થઈ શકાય જ નહીં,
