________________
૧૯. અદ્લ ઈન્સાક્ ]
[ ૧૮૯
બની ગયાના ઇતિહાસમાં અનેક દાખલાઓ છે, તેમ આદ કિસ્સામાં ગુનેગારાને તક આપવાથી તેઓના જીવનમાં રિવન થશે એવી ખાતરી થવાથી ન્યાય કરતાં યાની દૃષ્ટિ મને વધુ મહત્ત્વની લાગી. કઠાર ન્યાય, ઉગ્ર ન્યાય, કડક ન્યાય ઘણીવાર માનવીના જીવનને ભાંગીને ભૂકા કરી નાખે છે, જ્યારે ન્યાયને સાચા હેતુ તેા ગુનેગારના જીવનનું નવું ઘડતર કરવાના છે. માનવીને તેણે કરેલા દોષ માટે પશ્ચાત્તાપ થાય અને ફરી વખત તેવુ' કાય કરવા ન લલચાય એવી પરિસ્થિતિ ઊભી કરવી એ જ અદલ ઈન્સાફ અને એ જ સાચા ન્યાય છે.’
શ્રેણિકે કહ્યું : ન્યાય અને દયા એ બંને ભિન્ન ભિન્ન આખત છે. ગરીબ, ગાલ અને દુ:ખી લેાકેા પ્રત્યે દયાભાવ ઈચ્છવાયાગ્ય છે, પણ ગુનેગારને તે તેના અપરાધની ચેાગ્ય શિક્ષા કાઈ પણ સ ંજોગેામાં થવી જ જોઈએ.’
અભયકુમાર શ્રેણિકના મનનું સમાધાન કરતાં કહ્યું: · ગુનાની શિક્ષા પાછળના હેતુ અનિષ્ટનુ થતુ' આચરણ અટકાવવાના છે, અને ન્યાયની આ જ સાચી પ્રણાલિકા છે. ગભીર બિમારીમાં ખાહેાશ ચિકિત્સકની જેમ જરૂર પડે છે, તેમ અધમ પાપીઓ પ્રત્યે વધુમાં વધુ દયા અને અનુકંપા ભર્યાં વર્તાવની પણ જરૂર રહે છે. જે ન્યાયથી માણસને પેાતાનાં ગુનાહિત કૃત્યા માટે શરમ અને પશ્ચાત્તાપ થાય એ જ ન્યાય સૌથી શ્રેષ્ઠ છે, અને ગુનેગારા માટે એનાથી વધુ ચેાગ્ય શિક્ષા ખીજી હાઈ શકતી નથી.’
