________________
વાત પણ વાર્તાઓમાં આવે છે. પરંતુ આ બધી બોધાત્મક કલ્પનાઓ છે અને તેને અર્થ એટલો જ કે મનુષ્ય શ્રેષ્ઠ ગ્રહણ કરવું અને બીજું તજી દેવું. ધર્મકથાઓના મહત્વ વિષે આપણું સુપ્રસિદ્ધ સાહિત્યકાર શ્રી. જ્યોતીન્દ્ર દવેએ સાચું જ કહ્યું છે કે, “ધર્મકથાના કથા ધર્મથી વિદ્વાન ને સુજ્ઞજનથી માંડી આનંદ અને રસના શોખીન એવાં સામાન્ય સ્ત્રી-પુરુષ ને બાળકે; એ સર્વની રસવૃત્તિ સંતોષાય છે. એથી જરા ઊંચી કક્ષાના લેકે માટે ધર્મકથા એ કર્મકથા પણ બની શકે છે. એમાં નિરૂપાયેલાં આદર્શ પાત્રોનું ધર્માચરણ અને વ્યવહારમાં ધર્મનું પાલન કરવા માટે પ્રેરણું સમું બને છે, અને વિદગ્ધ માટે ધર્મકથા એ મર્મકથા પણ બની શકે છે. એમના કથાભાગને ધર્મનિરૂ પણ ઉપરાંત એમાં રહેલા જીવનના ઊંડા રહસ્યને તથા મર્મને એઓ પકડી શકે છે. આમ ધર્મકથા સૌને માટે રસકથા, સામાન્ય શિક્ષિત ને સમજુજનોને માટે કર્મકથા અને સુજ્ઞ ને વિદગ્ધજને માટે મર્મકથા પણ બની શકે છે. એટલે એક રીતે જોતાં, એમાં ભક્તિ, કર્મ ને જ્ઞાનને સમન્વય સધાયે હોય છે.'
હવે આ કથાઓ વિષે સૌથી છેલ્લી વાત કહી દઉં. બહુ પ્રાચીન સમયમાં બનેલી હોય એવી પ્રતિમાને તેની પર લેપ કરવાથી તે આકર્ષક અને નવા જેવી લાગે, તો પણ કળાની દષ્ટિએ તેને સાચો યશ એ પ્રતિમા તૈયાર કરનાર ભૂતકાળના કળાકારના ફાળે જ જાય છે, પરંતુ લેપ કરનાર પ્રતિભાને લેપ કરી સુશોભિત અને આકર્ષક બનાવવાને બદલે વિકૃત બનાવી દે તો એવા અપરાધ માટે સાચે જવાબદાર પેલે કળાકાર નહિ પણ લેપ કરનાર વ્યક્તિ છે. આ રીતે, આ બધી કથાઓમાં જે કાંઈ ગુણાન્વિત તત્વ જોવામાં આવે તેના યશના સાચા અધિકારીએ આપણું મહાન પૂર્વાચાર્યો છે, અને એમાં જે કઈ ન્યૂનતા અગર દેષ જેવું લાગે તે બધાની જવાબદારી મારી પોતાની છે, અને તે માટે મિચ્છા મિ સુવડા ૬ “સમર્પણ” તા. ૭-૨-૬૦ ના અંકમાંથી સાભાર.
