________________
૧૩૨ ]
[ શિલધર્મની કથાઓ-૧. અર્થાત્ હે “ભાઈઓ ! સ્ત્રીને પ્રસંગ કેઈ કરશે નહિ. સ્ત્રીને વિલાસ દુઃખના સમૂહરૂપ છે, અને તે વિશ્વાસને લઈ માંકડાની માફક મુંજને ઘેરે ઘેર નાચવું પડે છે. જીવનના અંતિમ સમયે સત્ય જ્ઞાનનું ભાન થતાં મુંજ વળી બેલી ઊડ્યોઃ
‘जा मति पच्छइ सम्पजइ, सा मति पहिली होइ । मुज भणइ मृणालवइ, विघन न वेडइ कोई ।'
અર્થાત “જે બુદ્ધિ પાછળથી ઊપજે છે, તે પહેલાં ઊપજે, તે હે મૃણાલિની! કઈ દુઃખ ન વેઠે”
પરંતુ આ બધું રાંડ્યા પછીનું ડહાપણ હતું. જે સ્ત્રીઓના સ્વભાવમાં જ કંઈક, વચનમાં કંઈક અને શરીરથી કંઈક બીજી જ ચેષ્ટા થતી હોય, તે તેમને પ્રેમ ક્યાં સુધી સ્થિર રહી શકે તે તે સમજી શકાય તેવી વાત છે. આમ છતાં પુરુષ જ્યારે સ્ત્રીના મેહમાં અંધ બની પાગલ થાય છે ત્યારે આ વાત તે ભૂલી જાય છે.
“પ્રબંધચિંતામણિમાં શ્રી. મેરૂતુંગસૂરિએ મુંજના અંતિમ સમયના શોકનું વર્ણન કરતાં તેના પિતાના જ શબ્દોમાં ટાંકી કહ્યું છે કેઃ “સ્ત્રીના ચિત્તમાં સે, મનમાં સાઠ ને હૃદયમાં બત્રીસ પુરુષ હોય છે. એવી એક સ્ત્રી (મૃણાલિની)ને અમે વિશ્વાસ કર્યો, તે માટે અમે ખરેખર મૂર્ખ છીએ!'
ધર્મશાએ એક વાત બહુ સ્પષ્ટતાપૂર્વક કહી છે. કામગ આદિન નિમિત્ત માત્રથી કર્મબંધ થતું નથી, પણ તેમાં મેહ આવે છે તેથી કર્મબંધ થાય છે. કામભોગમાં જે પરિગ્રહ-મૂછ કરે છે, તે તેમાં મેહ–રાગદ્વેષ કરવાથી વિકાર પામે છે અને જે સમપરિણામવાળે છે તે વીતરાગ છે.
