________________
૮૬ ]
[ શીલધર્મની કથાઓ-૧. માત્ર આ ધ્યાનને એક પ્રકાર છે, એ હકીકત ગોરક્ષનાથ સારી રીતે સમજતા હતા. ભર્તૃહરિને ધીમે ધીમે સમજાવા લાગ્યું કે ભાનુમતી મૂછમાંથી ફરી જાગૃત થઈ શકે તેમ નથી, એટલે ગોરક્ષનાથને વિનંતિ કરતાં કહ્યું : “ગુરુદેવ! ભાનુમતીને સજીવન કરો અગર મને તેના મૃતદેહ સાથે બાળીને ભસ્મ કરી નાખો. મારી ભૂલ અને પાપના કારણે જ એ મૃત્યુ પામી છે, અને એ સજીવન ન થાય તે મારા માટે આ જગતમાં એક પળ માટે પણ જીવતા રહેવું એ મહાન અપરાધ છે.”
ગોરક્ષનાથે ભર્તૃહરિમાં એક મહાન ગીનાં દર્શન કરી લીધાં. પ્રેમનું તત્ત્વ તે માનવી માત્રમાં રહેલું છે, પણ પ્રેમ ત્યારે જ શુદ્ધ બને છે જ્યારે તે વિશ્વવ્યાપક બને છે. ગેરક્ષનાથે ભતૃહરિમાં પ્રેમનું અદ્ભુત તત્વ જોયું, પણ એ પ્રેમ સંકુચિત કોટિને હતે. એનું રૂપાંતર જે વ્યાપક પ્રેમમાં થાય તે ભર્તૃહરિમાં જગતને એક મહાન યેગી પ્રાપ્ત થવાની શક્યતા ગેરક્ષનાથે જોઈ લીધી. તેને લાગ્યું કે આ સમય માટે હજુ થોડાં વર્ષો માટે રાહ જોવી પડે, અને તેથી જ આ કટોકટીની પરિસ્થિતિને કેમ સંભાળી લેવી તેને તેમણે નિર્ણય કરી લીધે.
ગેરક્ષનાથે પિતાના એક શિષ્યને બેલાવી તેને માનમતીના જીવનને સવિસ્તર ખ્યાલ આપી, ગની પરકાયાપ્રવેશ વિદ્યા દ્વારા તેના જીવને ભાનુમતીના મૃતદેહમાં દાખલ કરી દીધા. ભર્તુહરિ અને અન્ય લેકેની દષ્ટિએ મૃત્યુ
