________________
પધર-બેલડી :
[ ૨૮૭ ] જરા પણ દુઃખ પમાડતો નથી તે જ સાચો ધમી છે. ટૂંકમાં કહું તે ધર્મ નીચેના બે વાકયમાં સમાય છે.
परोपकारः पुण्याय, पापाय परपीडनम् । પરોપકાર કરવો એ જ ધર્મ યાને પુન્ય છે, પરને પીડા ઉપજાવવી એ જ પાપ વા અધર્મ છે.
તું એ બરાબર સમજી લે. એ દિવસે મેં તને અધર્મના માર્ગે વાળે તે બદલ હું ક્ષમા ચાહું છું. અંતરથી મારું એ પાપ મિથ્યા થાઓ એમ ઈચ્છું છું અને ખાતરીથી કહું છું કે આત્માના કલ્યાણને રાહ યજ્ઞકર્મ નથી પણ આ નિર્ચ થનો સંયમધર્મ જ છે.”
સદાલ-મહારાજ ! હું કંઈ ઝણ વાત ન જાણું જ્યાં બારાખડીનો એકે અક્ષર છુટેલો નહીં ત્યાં ધર્મ-અધર્મની ઊંડી બાબત યે સમજાય? આપ મારા ઘેડાના દાનમાં પાપ માનતા હો તે, આપના કરતાં મેં કુટુંબના નિભાવ અર્થે ઘણું ઘણાં પાપ કર્યો છે. નતીજે એ આવ્યું છે કે ઘરની નવી આવેલી વહુવારુઓને હું ભારે પડું છું. પેટ ભરીને બે વાર ખાવા અન્ન પણ કેટલીકવાર નથી મળતું. મનનું આ દુઃખ પ્રગટ કેની પાસે કરાય? મારા બીજા બે મિત્રો છે એમને પણ મારા જેવું જ-છતાં મારાથી વધારે કપરું દુઃખ છે. જો કે પૂર્વે કષ્ટ વેઠવામાં કચાશ નથી રાખી એટલે એ તે કોઠે પડી ગયું છે. લૂખે સૂકે રોટલો મળવાથી સંતોષ ધરીએ છીએ પણ આ મનુષ્ય દેહ મારફત કઈ પરમાર્થ થઈ શકતું હાય અને આ દેષમય જિંદગીની આખર અવસ્થા સુધરતી હોય તો એ તરફ વળવાનું મન સહજ થાય છે. '
