________________
ન
માતરમ
[ ર૬૬ ]
પ્રભાવિક પુરુષે: વીંઝાતે હેાય ત્યાં ન્યાય-નીતિન હેય એમાં આશ્ચર્ય પણ શું? જિંદગીના પાછલા વર્ષોમાં આત્મશ્રેય સાધવાને હાથ આવેલ અવસર ચૂકું તે મારા જે મૂર્ખ કેઈ ન ગણાય, માટે જ્ઞાતિબંધુઓના બહિષ્કાર સામે મારા તેમને છેલા રામરામ છે.”
શિષ્ય નંદન! ગાઢ મિત્રીથી જોડાયેલા અમે છૂટા પડ્યા ત્યારપછી મારી સામે જ્ઞાતિએ બહિષ્કાર જાહેર કરેલ હોવાથી તેમજ એને કડક બનાવી અને કોઈપણ રીતે તેમના પગે પડતો કરવાની બાજીએ દિનપરદિન ઉગ્ર સ્વરૂપ ધરવા લાગી. એ માટે દ્વિજ સિવાયની બીજી જ્ઞાતિઓ ઉપર પણ ફરમાન છૂટ્યા. કેટલાક સાથે કળથી, થોડા સાથે બળથી અને ઘણું ભેળા સમુદાય સાથે છળથી કામ લેવામાં આવ્યું. વેદધર્મ રસાતળ જવા બેઠો છે એ પિકાર પડી રહ્યો. પરિણામ એ આવ્યું કે મારા પિતાના જ વતનમાં અને પિતાના જ ઘરમાં હું અટુલા પડી ગયે. લગભગ મારી સાથે સહકાર કપાઈ ગયે. જો કે મારું જીવન અટકી તે ન પડયું પણ એ એટલી હદે નિરસ બની ગયું કે મને પિતાને એને સખત કંટાળો આવે. તું પોતે મિથિલાને વતની હેવાથી આ વાતથી તદ્દન અનભિન્ન તો નહીં જ હોય.”
નંદન-“હા મહારાજ ! એમાંનું ઘણું ખરું હું જાણું છું. એ વેળા ઈરાદાપૂર્વક પ્રચાર કરવામાં આવતું હતું અને તેઓ ધારતા હતા કે આ જાતના કડક અસહકારથી આપ થાકવા માંડ્યા છે. હવે ગણત્રીના દિવસમાં આપ માથું નીચું કરીને આવશે.”
“શિષ્ય નંદન ! એ પ્રચારની ગંધ મારા કાને પણ આવી
