________________
[ ૧૭૦ ]
પ્રભાવિક પુરુષ :
"
તેમ ત્યારપછીના કેટલાક સૈકા સુધી એની મહત્તા ચાલુ રહી હતી, એ વાતના વાચકને ખ્યાલ આવે. કુમાર ’માં લેખ તા ઘણા લાંખે છે અને ઉપર જે અવતરણ મૂકયુ છે એમાં માત્ર એક જ સ્થળે શ્રી મહાવીર પ્રભુનું નામ આવે છે, માફી બૌદ્ધધર્મની વાત વધારે છે; છતાં જેમને ઇતિહાસના અકાડા મેળવવાની ખબર છે તે એ ઉપરથી સહજ તારવી શકે તેમ છે કે એક કાળે નાલંદા વિદ્યાપીઠમાં જૈનદર્શન પણ વધારે જોર પર હતું. ભગવાન મહાવીર દેવના એ ચાર નહિ પણ ચૌદ ચામાસાં એ ભૂમિ પર થયાં હતાં અને જૈન સાહિત્યમાં રાજવી શ્રેણિક યાને બિંબિસારના ઉલ્લેખ બૌદ્ધસાહિત્યને ટપી જાય તેવી રીતે સખ્યાબંધ સ્થાને કરાયેલ દષ્ટિગોચર થાય છે એ વાત એની સંગીનતામાં વધારા કરે છે. પ્રારંભમાં બિંબિસારનું વલણ બૌદ્ધધર્મ પ્રતિ હતું પણ પછીથી તે ચુસ્ત જૈન મન્યા હતા. એક રીતે કહીએ તેા ભારતવર્ષનાં ત્રણ દના–જૈન, બૌદ્ધ અને વિક એક સાથે પાંગર્યા હાય એવી કેાઈ ભૂમિ હાય તા તે નાલંદા વિદ્યાપીઠ. ટૂંકમાં કહીએ તા એ ધામ ભારતભૂમિની પ્રાચીન સ`સ્કૃતિરૂપી ત્રિવેણીના સંગમસ્થાન સમું હતુ, અને સૈકા સુધી એ પ્રકારની એની ક્રી િપતાકા જગતભરમાં ફરતી હતી.
આપણે જે કાળની વાત કરી રહ્યા છીએ એ સમયે ઉષાકાળની મીઠી માજ માણુતા અને અંતરના કાઇ અગમ્ય ઉમળકાથી પગલાં ભરતા એક પ્રૌઢ ભૂદેવ નાલંદાની મનારમ ભાગાળ સમીપ આવી રહ્યો છે. એની ચાલ જોતાં આ સ્થાન એને મન અજાણ્યુ' નથી એમ સહજ સમજાય છે. ત્યાં તે એણે એકાએક અવાજ સાંભળ્યે− શત્મ્ય ભવ કે ? ”
