________________
પ્રભવસ્વામી :
[ ૧૦૧ ] જયપુર નગરના રાજવી વિંધ્યને પ્રભાવ અને પ્રભુ નામના બે કુમારો રાજ્યધુરા વહન કરવા લાયક થયા. ઉભયમાં ક્ષત્રિચિત્ત પરાક્રમ હોવા ઉપરાંત જે એક વિલક્ષણતા તરી આવતી તે એ હતી કે “પ્રભવ” પહેલેથી જ સાહસિક હોઈ, સ્વઆત્મબળ પર મુસ્તાક રહેનારે હતો. પિતાનું બહુમાન કરવાને પુત્રને ધર્મ એ જાણતો હતું, પણ “હાજી હા’ કરવાની વૃત્તિવાળે નહોતે. “પ્રભુની વૃત્તિ એથી તદ્દન વિપરીત હતી. દરેક બાબતમાં એ પિતાની નજરે જેતે. એને માટે પિતાની પ્રસન્નતા એ સર્વસ્વરૂપ હતી. શ્રીપાળ મહારાજાના કથાનકમાં શરૂઆતની ભૂમિકા ભજવતા પ્રજાપાળ રાજા અને મયણાસુંદરી તથા સુરસુંદરીના સંવાદનું દશ્ય ઉપરને પ્રસંગ વિચારતાં સહજ ચક્ષુ સામે તરવરતું.
સારાંશરૂપે કહીએ તે જેટલું અંતર સ્વમંતવ્ય અંગે તે ઉભય કુમારિકાઓમાં હતું તેટલું જ “પ્રભવ” અને “પ્રભુ” વચ્ચે હતું. નતિ એ આવ્યું કે નૃપતિ વિંધ્યનું વલણ “પ્રભુ” પ્રત્યે સવિશેષ ઢળતું રહેવા લાગ્યું. વાતવાતમાં “પ્રભવ”નું અપમાન થવા માંડ્યું. આમ છતાં “પ્રભવે ? એ તરફ આંખ આડા કાન કરી કેવળ પિતાનું ચિત્ત પુરુષ જાતિને ખાસ મહત્વની બહેતર કળાના શિક્ષણમાં પરોવ્યું. સંસારના વિલાસમય જીવનમાં લપસવા કરતાં એનું મન વધુ ને વધુ પ્રમાણમાં વિદ્યાવ્યાસંગી બનતું ગયું. આચાર્યની સાનિધ્યમાં રહી એ જાતજાતની વિદ્યાઓ શિખે, જેમાં તાલોદ્દઘાટની અને અવસ્વાપિની મુખ્ય હતી. એ ઉપરાંત તિષ અને સ્વરોદય સંબંધી જ્ઞાન પણ એણે મેળવ્યું. આ જાતની એકમાગી લયલીનતાથી જુદા જુદા રાજ્ય તરફથી આવેલા લગ્ન સંબંધી માંગા
