________________
[ જિનેપાસના
છે આનો અર્થ એ છે કે જે દેવપણાનાં લક્ષણથી યુક્ત છે, તેને દેવ ન માનીએ તે એ મિથ્યાત્વ છે, એટલે દેવનાં લક્ષણે સમજવાં જોઈએ અને તે ઉપાસ્ય દેવને બરાબર લાગુ પડે છે કે નહિ ? તેનો વિચાર કરવો જોઈએ.
અહીં એટલી સ્પષ્ટતા આવશ્યક છે કે જૈન મહર્ષિઓએ સંસારનું સ્વરૂપ દર્શાવતાં ચાર પ્રકારની ગતિનું વર્ણન કરેલું છે, તેમાં દેવ નામની પણ એક ગતિ બતાવેલી છે અને તેમાં ઉત્પન્ન થનારના ભવનપતિ, વ્યંતર, તિષી અને વૈમાનિક આદિ પ્રકારે માનેલા છે; પરંતુ આ દેવવર્ગ અહીં અભિપ્રેત નથી. અહીં તે બી -સ્કૂચ કૃતિ દેવજેની સ્તુતિ-સ્તવના થાય, જેની આરાધના-ઉપાસના થાય એ દેવ” એ અર્થ સમજવાનું છે. આને કેઈ ઈશ્વર કે ભગવાન કહે, તે કહી શકે છે, કારણકે તેની પણ સ્તુતિસ્તવના થાય છે. ૩-દેવનું લક્ષણ - દેવ, ઈશ્વર કે ભગવાનનું મુખ્ય લક્ષણ દૂષણરહિત
અવસ્થા છે, અર્થાત્ તેમાં એક પણ દૂષણ છેવું ન જોઈએ. શ્રી હરિભદ્રસૂરિએ લેક્તત્વ-નિર્ણયમાં કહ્યું છે કે'यस्य निखिलाश्च दोषा, न सन्ति सर्वे गुणाश्च विद्यन्ते । ब्रह्मा वा विष्णुर्वा, हरो जिनो वा नमस्तस्मै ॥'
“જેનામાં કઈ દેષ રહ્યા નથી અને સર્વે ગુણ વિદ્યમાન છે, તે બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, મહેશ્વર કે જિનને મારા નમસ્કાર છે.”
