________________
[ જિનપાસના આલંબન લેવાય તે રૂપસ્થ ધ્યાન અને રૂપાતીત ધ્યેયનું આલંબન લેવાય તે રૂપાતીત ધ્યાન.
પાર્થિવી, આગ્નેયી, મારૂતી, વારુણ અને તત્ત્વભુએ પાંચ પ્રકારની ધારણાને પિંડસ્થ ધ્યાન કહેવાય છે, જેમાં કેઈપણ મંત્રનાં પદેનું આલંબન લેવાય, તે પદસ્થ ધ્યાન કહેવાય છે, જેમાં સમવસરણસ્થ કે ધ્યાનસ્થ જિનેશ્વરદેવનું આલંબન લેવાય, તે રૂપસ્થ ધ્યાન કહેવાય છે; અને જેમાં આકૃતિરહિત, જ્ઞાનાનંદસ્વરૂપ, નિરંજન, સિદ્ધ પરમાત્માનું આલંબન લેવાય તે રૂપાતીત દયાન કહેવાય છે.
આ રીતે અહમંત્રની અર્થભાવના કરવી, એ પદસ્થ ધ્યાન છે અને કાયારૂપી મંદિરમાં હૃદયના સિંહાસન પર શ્રી જિનેશ્વર દેવને પધરાવી તેમનાં દર્શન કરવાં એ રૂપસ્થ ધ્યાન છે. ૬-ધ્યાનમાં સ્થિરતા
નિયમિત અભ્યાસ, સત્સંગ અને વૈરાગ્યથી ધર્મ ધ્યાનમાં સ્થિરતા આવે છે અને તે બહિર્ભાવમાં રમી રહેલા આત્માને અંતરાત્મા બનાવી દે છે. તાત્પર્ય કે આ અવસ્થા પ્રાપ્ત થયા પછી આત્માનું પગલિક પદાર્થો પ્રત્યેનું આકર્ષણ ઘટી જાય છે, એટલે સુખપ્રાપ્તિનાં સાધને માટે બાહ્ય પરિભ્રમણ કરવાને બદલે પિતાનાં અંતરમાં જ તેની શેધ કરવા લાગે છે અને ત્યાં તેને શાંતિ-સમતા-સમભાવરૂપી સુખનુ મહાન સાધન સાંપડી જાય છે. '
“ધ્યાનાવસ્થામાં કે આનંદ હોય છે?” એ તે
