________________
૪૨૧
ધ્યાન ]
પ્રિય-મનનુકૂલ ન હોય તેવી વસ્તુ પ્રાપ્ત થતાં તેના વિગતે માટે–તેને દૂર કરવા માટે અથવા અનિષ્ટ ન આવવા માટે તન્મય ચિંતન કરવું, તે
અનિષ્ટસંગ નામનું આર્તધ્યાન. (૨) ઈષ્ટવિયેગ–કે ઈષ્ટ એટલે પ્રિય કે મને નુકૂલ
વસ્તુ ચાલી જતાં તેની પુનઃ પ્રાપ્તિ માટે અથવા ઈષ્ટ ટકી રહેવા માટે સતત ચિંતન કરવું, તે ઈષ્ટવિયેગ
નામનું આર્તધ્યાન. (૩) રેગચિંતા–શારીરિક પીડા, માનસિક પીડા કે રેગની
ઉત્પત્તિ થતાં તેને દૂર કરવાનું સતત ચિંતન કરવું,
તે રેગચિંતા નામનું આર્તધ્યાન. (૪) નિદાન–ભેગની તીવ્ર લાલસાને વશ થઈ અપ્રાપ્ત વસ્તુ
પ્રાપ્ત કરવાને દઢ સંકલ્પ કરે અને મનને તેમાં જ જોડાયેલું રાખવું, તે નિદાન નામનું આર્તધ્યાન.
રૌદ્રધ્યાનના ચાર પ્રકારો : (૧) હિંસાનુબંધી–એક કે વધારે પ્રાણની હિંસા કરવા
માટે સતત ચિંતન કરવું, તે હિંસાનુબંધી નામનું રૌદ્ર ધ્યાન. અમૃતાનુબંધી–અમૃત એટલે અસત્ય કે જૂઠું બોલવા સંબંધી ચિંતન કરવું તે અમૃતાનુબંધી નામનું
રૌદ્રધ્યાન. (૩) તેયાનુબંધી–ચોરી સંબંધી સતત વિચારો કરવા,
તે તેયાનુબંધી નામનું રૌદ્રધ્યાન.
