________________
૪૧૦
:
[ જિનેપારના
વાત થતી હોય કે લાગતાવળગતાને ધંધા-ધાપા અંગે સૂચનાઓ અપાતી હોય ત્યાં ઈષ્ટદેવને સંપર્ક શી રીતે સધાય? અથવા તે અમુક જપ પૂરા કરવા છે, માટે માળાના મણકા અતિ ઝડપથી ફેરવાયે જતા હોય ત્યાં મંત્રાક્ષ વ્યવસ્થિત–શુદ્ધ ક્યાંથી બેલાય? જે મંત્રના અક્ષરો આઘાપાછા થઈ જાય કે બોલવાના રહી જાય તે એ મંત્ર ખંડિત થય ગણાય છે. આ ખંડિત મંત્ર વિશિષ્ટ કેટિનું કે ઉત્તમ ફળ ક્યાંથી આપી શકે ?
જેમ મૂર્તિનું ખંડન આપણા દિલને ખટકે છે, તેમ મંત્રનું ખંડન પણ આપણા દિલને ખટકવું જોઈએ. વધારે સ્પષ્ટ કહીએ તો મંત્ર એ ઈષ્ટદેવતાને અક્ષરદેહ છે, એટલે તેનો પૂરેપૂરો આદર કર જોઈએ અને તેની કોઈ પણ પ્રકારે આશાતના ન થાય, એને ખ્યાલ રાખીને જપ કરવું જોઈએ.
જપ કરતાં પણ ધ્યાનની ભૂમિકા ઘણી ચડિયાતી છે, પરંતુ તે એમને એમ પ્રાપ્ત થતી નથી. તે માટે સારા પ્રમાણમાં ગ્યતા પ્રાપ્ત કરવી પડે છે. ખાસ કરીને યમ -નિયમ એટલે સંયમનું પાલન, આસનસિદ્ધિ એટલે એક જ આસને લાંબા સમય સુધી સિથર બેસવાને અભ્યાસ, પ્રાણાયામ એટલે શરીરમાં રહેલા પાંચ પ્રકારના વાયુ ઉપર યથાર્થ કાબૂ, પ્રત્યાહાર એટલે મનને ઈન્દ્રિયોના અર્થમાંથી પાછી ખેંચી લેવાની તાલીમ અને ધારણું એટલે ચિત્ત વૃત્તિને પ્રવાહ એક જ વસ્તુ તરફ વાળવાનું સામર્થ્ય,
