________________
અત્રપૂજા ]
૩૧૮-૧૫
આરતીને સસ્કૃતમાં ગરાત્રિન કહે છે. આરાત્રિકના પ્રાકૃત સ`સ્કાર આરાત્તિય છે અને તેના પરથી ગુજરાતીહિંદી વગેરે ભાષામાં આરતી' શબ્દના પ્રયાગ થાય છે. ત્રિક ના મૂળ અર્થ તે રાત્રિ પડવા વખતના દીવા છે, પણ તે ધીમે ધીમે અ સકાચ પામી પૂજાની પૂર્ણાહુતિ સમયને દીપક એવા અર્થાંમાં રૂઢ થયેલા છે અને તેથી જ અગ્રપૂજાના અધિકારે ભણાવાતી દરેક પૂજાના અંત ભાગમાં તથા જિનમદિરમાં સાય કાળે તેના ઉપચાર કરવામાં આવે છે. ત્યાર પછી છેલ્લા મગલદીપ પ્રકટાવતાં પૂજાની પૂર્ણાહુતિ થાય છે.
આરતીના દીપક નિમિત્તનું જે સાધન તેને પણ આરતી કહેવામાં આવે છે અને એ વખતે સ્તુતિ-સ્તવના રૂપ જે કાવ્યાદિ ખેલાય છે, તેને પણ આરતી કહેવામાં આવે છે.
આરતી ઉતારવાના વિધિ એવે છે કે ઉત્તમ પ્રકારના થાળમાં આરતી મૂકવી, તેનાં પાંચે ચાડાં ઘીથી ભરવાં અને તેમાં રૂની દીવેટા મૂકીને પાંચ દીપકશિખાએ પ્રકટાવવી. એ વખતે પુરુષ હાય તેા ખભે ખેસ નાખે આરતી ઉતારતાં પહેલાં થાળમાં કઈ પણ રૂપાનાણું નાખવું ચેગ્ય છે. ત્યાર પછી ‘નમોડત સિદ્ધાચાર્ય પધ્યાયસર્વસાધુમ્યઃ ' પદ્મ મેલીને નાસિકાથી ઊંચે નહિ અને નાભિથી નીચે નહિ એવી રીતે ત્રણ ઉપર તથા ત્રણ નીચેના આવત પૂવક આરતી ઉતારવી. એ વખતે આરતીનાં પદો ભાવપૂર્વક લવાં.
