________________
૧૯૮
[[ જિનેપાસના ત્વની છે અને તેના ઉલ્લેખો જૈનાગમાં અનેક સ્થળે આવે છે. ભગવતીસૂત્રના વશમા શતકમાં જ ઘાચારણ અને વિદ્યાચારણ મુનિએ નંદીશ્વર દ્વીપ વગેરેમાં યાત્રા કરવા જાય છે, તેનું વર્ણન આવે છે; વળી તુંગિયા નગરીને શ્રાવકેએ જિનપ્રતિમા પૂજી એનું વર્ણન પણ તેમાં જ કરેલું છે.રાયપાસેણીય સૂત્રમાં સૂર્યાભદેવે અને જીવાભિગમ સૂત્રમાં વિજયદેવે પ્રતિમા પૂજયાને અધિકાર છે અને જ્ઞાતાસૂત્રમાં દ્રૌપદીએ જિનપ્રતિમાનું પૂજન કર્યાની હકીકત સ્પષ્ટ અક્ષરોમાં જણાવેલી છે. આ રીતે બીજા પણ અનેક સૂત્રમાં જિનપ્રતિમાનું પૂજન કર્યાના પાઠે આવે છે કે જેની વિસ્તૃત ને ધ “મૂર્તિપૂન 1 પ્રાચીન કૃતિહાણ” નામક બૃહદ્ ગ્રંથમાં મુનિશ્રી જ્ઞાનસુંદરજીએ કરેલી છે.
જે મૂર્તિપૂજા મહત્વની ન હોય તે આટલી મૂર્તિઓ, આટલાં મંદિરે અને આટલાં તીર્થો અસ્તિત્વમાં આવે શી રીતે? આ બધું કંઈ એકાએક ઊભું થઈ ગયું નથી, થઈ શકે નહિ. પ્રાચીન કાળથી મૂર્તિપૂજાની પરંપરા ચાલી આવતી હતી, માટે જ તેનું નિર્માણ થયું અને તે આજપર્યત ચાલુ રહ્યું.
ભારતીય ઈતિહાસના જાણતા વિદ્વાન શ્રી રાખલદાસ બેનર્જીએ પ્રાચીન સાહિત્યનું અવલોકન કર્યા પછી એ અભિપ્રાય ઉચ્ચાર્યો છે કે “આજથી ૨૫૦૦ વર્ષ પૂર્વે જૈન ધર્મમાં મૂર્તિપૂજા વિદ્યમાન હતી.”
પ્રાચીન સંસ્કૃતિના અભ્યાસી શ્રીમાન કેશવ હર્ષદ
