________________
નમસ્કાર ]
૧૭૧.
વખતે આ ત્રણે પ્રકારના નમસ્કારના ઉપયોગ થાય છે. ચૈત્યવ‘દનભાષ્યમાં આના નિર્દેશ પ્રણામ-ત્રિક ’ તરીકે કરવામાં આવ્યા છે.
૫-નમસ્કાર અગે થાડી સ્પષ્ટતા
જો હાથ ખરાખર ન જોડીએ કે માથું નમાવ્યું ન. નમાવ્યું કરીએ તેા કાયિક નમસ્કાર અશુદ્ધ થયા :ગણાય. જો નમસ્કાર-સૂચક પદો ખરાખર ન એલીએ અર્થાત્ તેમાં કાના, માત્રા, અનુસ્વાર આદિ કાઈ પણ આઘાપાછા થઈ જાય તેા વાચિક નમસ્કાર અશુદ્ધ થયા ગણાય, અને. જો એ વખતે મનમાં શ્રદ્ધાદિ ભાવાના ઉલ્લાસ ન થાય કે સાંસારિક તૃષ્ણાના તર`ગે ઉઠે તે માનસિક નમસ્કાર અશુદ્ધ થયા ગણાય.
'
દેવદર્શીનાદિ પ્રવૃત્તિમાં જેની હજી શરૂઆત છે,. એવા વગ ના નમસ્કાર પ્રારભમાં અશુદ્ધ હાય છે, પણ પ્રયત્ન કરવાથી તેમાં શુદ્ધિનું તત્ત્વ વધતુ જાય છે અને છેવટે શુદ્ધ નમસ્કાર કરવામાં સફળતા મળે છે.
કેટલાક કહે છે કે ‘અશુદ્ધ નમસ્કાર કરવા કરતાં. ન કરવા સારા' પરંતુ એ કથન અજ્ઞાનમૂલક છે. એ રીતે તેા નમસ્કારની પ્રવૃત્તિ કદીપણ થઇ શકે જ નહિ, કારણુ કે તે જ્યારે શરૂ કરવામાં આવે ત્યારે કઇ ને કઈ ખામી -અશુદ્ધિ હાવાનેા સંભવ છે. પ્રથમ પ્રયાસે જ કેાઈ શુદ્ધ નમસ્કાર કરે, એ મન્યું નથી અને બનવાનું નથી. દરેક
