________________
નમસ્કાર ]
૧૬૭
નમસ્કારથી મળતું નથી. અન્ય જિન ભગવતે પણ શક્તિ, સામર્થ્ય અને પ્રભાવમાં તેમના જેવા જ છે, એટલે તેમના નમસ્કારનું ફળ પણ આવું જ મળે છે.
બીજુ અહી નમસ્કારને કોઈ વિશેષણ લગાડેલું નથી, પણ સંપ્રદાયથી એવું વિશેષણ સમજી લેવાનું છે કે “મન, વચન અને કાયાના શુભ પ્રણિધાનપૂર્વક સામર્થ્ય વેગથી કરેલો.” આ નમસ્કાર પુરુષને તેમજ સ્ત્રીને તથા નપુંસકને ભવસાગરથી તારી દે છે. * - અહીં એ પ્રશ્ન થવા સંભવ છે કે “નમસ્કાર જેવી એક સામાન્ય ક્રિયામાં શું આટલી બધી શક્તિ રહેલી છે? અને જે નમસ્કારમાં આટલી બધી શક્તિ રહેલી હોય તે અન્ય ધર્મક્રિયાઓ કે અનુષ્ઠાનની જરૂર શી છે?” તેને ઉત્તર એ છે કે નમસ્કારની ક્રિયા ઉપલક દષ્ટિએ ભલે સામાન્ય દેખાતી હોય, પણ વાસ્તવમાં એ સામાન્ય નથી. શ્રીમાન હરિભદ્રસૂરિએ લલિતવિસ્તરા-ચૈત્યવંદનવૃત્તિમાં
*લિંગની દૃષ્ટિએ મનુષ્યના ત્રણ પ્રકારે છે–સ્ત્રી, પુરુષ અને નપુંસક. આ ત્રણે લિંગ દ્વારા મનુષ્ય સિદ્ધિગતિ પ્રાપ્ત કરી શકે છે. ઈલાચીકુમાર આદિ પુરૂષલિંગે સિદ્ધ થયા, ચંદનબાલા આદિ સ્ત્રીલિંગે સિદ્ધ થયા અને ગાંગેય આદિ નપુંસકલિંગે સિદ્ધ થયા. શ્રી ઉત્તરાધ્યયન સૂત્રના છત્રીશમા અધ્યયનમાં કહ્યું છે કે
इत्थीपुरिससिद्धा य, तहेव य नपुंसगा । સહિ અરષ્ટિ , વિઢિજે દેવ ચ ૪૨ આ
