________________
અલંકાર :
અલંકારોમાં ઉપમા, રૂપક, દષ્ટાન્ત, ઉત્પ્રેક્ષા, અનુપ્રાસ, શ્લેષ આદિનો પ્રચુર માત્રામાં પ્રયોગ થયો છે. ગુરુ વર્ણનમાં તો ઉપમા જ ઉપમા દેખાય છે. રૂપક અલંકાર :
(૧) નિમુદ પંૐ વિરતા વંહિ ।રૂ। મુખ કમળ અર્થાત કમળરૂપી મુખ દર્શન બધા કરવા ઇચ્છે છે. અહીંયાં રૂપક અલંકાર છે.
( २ ) इह विसमी गुरुगिरिहिं समुट्ठिय लोयपवाह सरि कुपइट्ठिय । जसु गुरूपोड नतत्थि सो निज्जइ तसु पवाहि पडियउ परिखिज्जइ ||६|| અહીંયાં લોકપ્રવાહની સરિતાનું અને ગુરુને વહાણના કાફલાનું રૂપ આપવામાં આવ્યું છે.
(3) गुरु - पवहणु निप्पुन्नि न लब्भइ तिणि पवाहि जणु पडियउ वुब्भइ । सा संसार-समुद्दि पइट्ठी जहि सुक्खह वत्ता वि पट्टी ॥८॥
गुरु- पवहणु संसार - समुद्दि
શ્લેષ અલંકાર :
=
=
· ગુરુ રૂપી પ્રવહણ = જહાજ
સંસાર રૂપી સમુદ્ર
=
खज्जइ सावएहिं सुबहुत्तिहिं भिज्जइ सामएहिं गुरुगत्तिहिं ।
वग्घसंघ भय पडइ सु खड्डह पडियउ होउ सु कूडउ हड्डह || १४ ||
સાવદ -શ્વાપરે: શ્રાવ
અહીંયાં સાવહૈં યર્થક હોવાથી શ્લેષાલંકાર છે.
દૃષ્ટાન્ત અલંકાર :
ઉત્પ્રેક્ષા અલંકાર :
અહીંયાં જાણે કે સત્તુમાં ધી પડયું છે, આ ઉત્પ્રેક્ષા થવાથી ઉત્પ્રેક્ષા અલંકાર છે.
जिवि कल्लाणयपुट्ठिहि किज्जहिं तिवि करिति सावय जहसत्तिहिं ।
लहुडी साच्चाविज्जइ वट्टी सुगुरू- वयणि- आणिज्जइ ॥ ३२॥ અહીંયાં જીવ અર્થાત્ યથા' શબ્દ દ્વારા દષ્ટાન્તને દર્શાવવામાં
આવ્યું છે.
આચાર્યશ્રી જિનદત્તસૂરિષ્કૃત ઉપદેશ રસાયન રાસ ઃ એક અભ્યાસ * 493
