________________
૩૦
શ્રમણ ભગવાન શ્રી મહાવીર જીવન-દર્શન વિશાખાનંદીએ હવે મુનિને બરાબર ઓળખી લીધા. પુષ્પકરંડક : ઉદ્યાનની વિલાસકીડાને ભૂતકાળને પ્રસંગ પુનઃ યાદ આવતાં જ તેના મનમાં ઈર્ષ્યા-રોષને અગ્નિ પ્રજવલિત બને.
એવામાં જ ઈસમિતિમાં જેમનું ચિત્ત એકાગ્ર થયેલું હતું, તે વિશ્વભૂતિ-મુનિ એક ગાય સાથે અથડાવાથી પૃથ્વી પર પડી ગયા.
- આ દશ્ય જોતાં જ વિશાખાનંદીના સેવક પુરુષે અતિ હર્ષમાં આવી ગયા. તાળીઓ પાડી મોટા અવાજે બોલવા લાગ્યા :
અરે, મુનિરાજ ! કુમાર અવસ્થામાં માત્ર મુષ્ટિના પ્રહાર વડે ઠાનાં ફળોને વૃક્ષ ઉપરથી પાડી નાખવાનું તમારું બળ અત્યારે કયાં ગયું ? જેથી એક સામાન્ય ગાય માત્ર તમને પાડી નાખ્યા ? ”
આ શબ્દો કાને પડતાં જ વિશ્વભૂતિ મુનિએ પિતાની નજર ફેરવી તેમના તરફ દૃષ્ટિ કરી. કુમાર વિશાખાનંદી અને એના સેવકને ઓળખી લીધા. કટાક્ષપૂર્ણ વચનબાણ વડે મુનિના મનને આઘાત લાગ્યા. મુનિ જીવનના ભૂષણરૂપ ક્ષમાકવચ દૂર થયું, કેધ કષાયના વંટોળમાં મન સપડાઈ ગયું. ઉપશમભાવ નષ્ટ થતાં જ વિવેક વિદાય થયા. મહાપ ઉછાળા મારવા લાગે. એટલે મુનિએ દોડી જઈ ગાયને શીંગડાથી પકડી આકાશમાં ઉલાળી....પછી અનુકંપા આવવાથી ગાયને હાથથી ઝીલી લઈ નીચે મૂકી. ત્યારપછી વિશાખાનંદી તથા તેના સેવકપુરુષને ઉદ્દેશીને કહ્યું :
અરે! દુર્મતિઓ ! કાયરે! નાલાયકે ! તમે મારી મશ્કરી કરો છે? શું તમે જાણતા નથી કે દુર્બળ પણ સિંહના પરાક્રમને હજારો શિયાળીઆઓ પણ ઓળંગી શકતા નથી? તેમ દુષ્કર તપશ્ચર્યાના પરિણામે મને તમે દુર્બળ સમજે છે, છતાં તમારા જેવા લાખ પુરુષે પણ મારી તુલનામાં આવી શકે એમ નથી !” - આ રીતે તીક્ષ્ણ વચને વડે મનમાં ઉછળી રહેલ ઝેધને પ્રદર્શિત કરી, પોતાના સ્થાને જઈ વિશ્વભૂતિ મુનિ ચિંતવવા લાગ્યા :
