________________
પૂજ્યશ્રી : વસ્તુત: એને અધમતા કહેવાય તેમ નથી. એ સંયોગો એવા હતા કે મોહને આધીન થઈને એવી માગણી થઈ જવી એ અસ્વાભાવિક નથી. પતિવિરહની પીડા અને સાથે જ પુત્ર મોહ, આ બેના યોગે માંગણી થઈ ગઈ; પણ તે પછી જે થયું તે વગેરે વિચારો એટલે અધમતાનો મિથ્યા ભ્રમ નીકળી જશે.
સભા : કૈકેયીએ કયા સંજોગો વચ્ચે શ્રી ભરતને માટે રાજગાદીની માંગણી કરી હતી?
પૂજયશ્રી : આ હકીકત આપણે પહેલાં ઘણા જ વિસ્તારથી જોઈ છે, છતાં આ પ્રસંગે તે હકીકતને ટૂંકમાં જોઈ લઈએ.
રાજા દશરથે એકવાર પ્રસંગ પામીને શ્રી સત્યભૂતિ નામના પરમર્ષિને પોતાના પૂર્વભવોની હકીકત પૂછી શ્રી સત્યભૂતિ નામના મહર્ષિએ પણ રાજા દશરથના કેટલાક પૂર્વભવો કહી સંભળાવ્યા. પૂર્વભવોને સાંભળીને રાજા દશરથ વૈરાગ્યવાસિત બન્યા અને દીક્ષા લેવાને તત્પર બન્યા. દીક્ષા લેવાની ઈચ્છા થતાં રાજ્યભાર શ્રી રામચંદ્રજીને માથે મૂકવા માટે રાજા દશરથ મુનિવરને વાંદીને તત્કાળ રાજમહેલમાં પાછા આવ્યા.
દીક્ષા લેવાને ઉત્સુક બનેલા રાજા દશરથે પોતાની રાણીઓને બોલાવી. પોતાના પુત્રોને, અમાત્યોને પણ બોલાવ્યા. આવેલા સૌની સાથે મીઠો વાર્તાલાપ કરતાં પોતાની દીક્ષા લેવાની ભાવના શ્રી દશરથ રાજાએ વ્યક્ત કરી. આ વખતે બીજાઓ તો કાંઈ બોલ્યા નહિ, પરંતુ શ્રી ભરતજીએ કહયું કે હે પૂજ્ય ! આપની સાથે હું પણ સર્વવિરતિઘર બનીશ. આપની ગેરહાજરીમાં હું આ ઘરમાં રહીશ નહિ. જો હું આપની સાથે દીક્ષિત નહિ થાઉ અને આ ઘરમાં રહીશ તો મારે બે પ્રકારનાં કારમા કષ્ટો ભોગવવા પડશે; એક કષ્ટ આપના વિરહનું અને બીજું કષ્ટ સંસારનાં તાપનું. જ્યારે હું આપની સાથે જ દીક્ષિત થઈશ, એટલે આપનો વિરહ વેઠવો નહિ પડે અને સંસારના તાપથી બળવાનું પણ નહિ રહે.”
આ વખતે કૈકેયીના હૈયામાં મોહનો ઉછાળો આવી જાય છે. ૧૯૯
તૈલપત્ર ધારક-શ્રેષ્ઠીપુત્ર.૯
