________________
* ૧૨૯
તવાય છે તે તેની સ્વાભાવીક ગતિ છે ઇચ્છા મુજબ નથી તેથી તેઓ ગતિત્રસ ગણાય છે તેને સ્થાવરમાં સમાવેશ ગણે છે. ઈચ્છા મુજબ ગતિ કરનારા લબ્ધીત્રસ છે તેના બેઈન્દ્રિય તેઈન્દ્રિય ચૌરેઈન્દ્રિય ને પંચેન્દ્રિય એમ ચાર ભેદ છે. તેમાં બેઈન્દ્રિય તેઈન્દ્રિયને ચૌદ્ધિયે એ ત્રણ પર્યાપ્તા અને પર્યાપ્તા મળી છે ભેદ વિગલેન્દ્રિયના થાય છે. તિર્યંચ, મનુષ્ય દેવને નારક એમ પંચેન્દ્રિય જીવો ચાર પ્રકારે છે. પંચેન્દ્રિય તિર્યંચે ગર્ભજ સમુછમ બે પ્રકારે છે. જળચર, ચતુષ્પદ ઉરપરિસર્પ ભુજ પરિસર્પને ખેચર એ પાંચે ગર્ભજને સમું છીમ મળી દશ પર્યાખ્યા થાય તેવી જ રીતે દશ અપર્યાપ્તા મળી વશ ભેદ થાય એરેન્દ્રય સુધીના બધા તિર્યંચ કહેવાય તે ઉમેરતાં અડતાલીશ ભેદ તિર્યંચ ના થાય સાત નારકના પર્યાપ્તા અને કરણ અપર્યાપ્તા મળી ચૌદ ભેદ થાય દેવને નારકે લબ્ધી અપર્યાપ્તા હોય નહિ. જ્યાં સુધી પર્યાપ્તિપુરી ન કરે ત્યાં સુધી કરણ અપર્યાપ્તા કહેવાય તે દ્રષ્ટિએ ભેદ ગણ્યા છે દેમાં પચીસ ભવનપતિ છવીસવ્યંતર, દશ તિષિ અને આડત્રીશ વૈમાનીક મળી નવાણુ પર્યાપ્તાને નવાણુ કરણ અપર્યાપ્તા મળી એક અઠ્ઠાણુ ભેદ દેવ ના થાવ. મનુષ્યમાં પંદર કર્મભૂમિ અત્રીશ કર્મભૂમિ અને છપન અંતદ્વીપના મનુષ્ય ગૃણતાં એકસે એક થાવ તે પણ ગર્ભજને સમુછમ ગણતાં બસ બે થાય અને ગર્ભજ અપર્યાપ્તા એક એક મળી. ત્રણ ત્રણ થાય.
