________________
સરળ પાાદમત સમીક્ષા
કોઈ પણ દૃષ્ટિને જ્યારે ‘સ્યાત્’, શબ્દ લગાડાય છે ત્યારે તે સમ્યગદૃષ્ટિ બને છે અને તેનું મિથ્યાત્વ (અજ્ઞાન) દૂર થાય છે. જે સમ્યકદૃષ્ટિ જીવ છે, તેને મન તો બધી ય દુનિયા સરખી છે, વસુધૈવ તુંવમ્ આખી દુનિયાને તે કુટુંબ તુલ્ય માને છે તેને નથી કોઈના ઉપર રાગ કે નથી કોઈ ઉપર દ્વેષ થતો. તેને કોઈ માન આપો કે અપમાન કરો, નિંદો કે વંદો, તે સૌ સરખું છે. પથ્થર હોય કે સોનું હોય તે પણ તેને મન તો સરખું જ છે. આવા સમ્યગદૃષ્ટિ જીવો જ, સલામત રીતે સંસારસાગર તરી જાય છે અને સદાય ધર્મની તલ્લીનતામાં તે લયીન રહે છે. આટલા માટે સ્યાદ્વાદદષ્ટિ ગ્રહણ કરવાની પ્રભુઆજ્ઞા છે- જિનાજ્ઞા છે.
તા.ક. આની વિશેષ ખાતરી માટે અહિંસાને સ્યાદ્વાદના સિદ્ધાંતને કેવો નિકટનો સંબંધ છે તે વાચકવૃંદને નીચેનો ફકરો વાંચવાથી સ્પષ્ટ સમજાશે. ‘ઉત્તરહિંદુસ્તાનમાં જૈનધર્મ.' ઃ લેખક ચીમનલાલ જેચંદ શાહ, એમ.એ.ના પુસ્તકમાં પાના નં. ૫૪માં તે બાબતનો ઉલ્લેખ હું દરેક વાચકને વાંચવા ભલામણ કરું છું.
39
આમ જો અહિંસા એ જૈન ધર્મનો મુખ્ય નૈતિક ગુણવિશેષ ગણાય તો સ્યાદ્વાદ એ જૈન અધ્યાત્મવાદનું અદ્વિતીય લક્ષણ ગણાય અને શાશ્વત જગતના કર્તા એવા સંપૂર્ણ ઇશ્વરનો સ્પષ્ટ નિષેધ કરીને જૈનધર્મ જણાવે છે કે “હે મનુષ્ય! તું તારો જ મિત્ર છે.” આ સંદેશને અનુલક્ષીને જ જૈન વિધિવિધાનોની ગૂંથણી થઈ છે.
નોટઃ- દ્રવ્યાથિક નયની અપેક્ષાએ વસ્તુ નિત્ય, અવાચ્ય અને સત્ છે તથા પર્યાયાર્થિક નયની અપેક્ષાએ અનિત્ય, વિશેષ વાચ્ય અને અસત્ છે. આથી નિત્યાનિત્યવાદ, સામાન્ય વિશેષવાદ, અભિલાચ્યાનભિલાચ્યવાદ તથા સદસદ્વાદ આ ચારે વાદોનો સ્યાદ્વાદમાં સમાવેશ થઈ જાય છે.
