________________
૧. શબ્દ ગ્રહણુ શક્તિદલ, કુંડલ વગેરે વનસ્પતિઓ
મેઘ ગર્જનાથી પદ્વત્તિ થાય છે. ૨. રૂપ–વેલાઓ, લતાઓ આશ્રય તરફ ફરીને વધે છે. ૩. ગંધ–કેટલીક વનસ્પતિઓ ધૂપની સુગંધથી વધે છે. ૪. રસ-શેરડી વગેરે જમીનમાંથી મીઠે રસ ચૂસે છે. ૫. સ્પશ–લજજાળું વનસ્પતિ સ્પર્શ કરવાથી સંકોચાય જાય છે.
નિદ્રા વગેરે જુદી જુદી લાગણીઓ ૧. શનિદ્રા પંઆડ, આંબલી, કમલ વગેરે અમુક વખતે
સંકોચાય છે, અને અમુક વખતે ખીલે છે. ૨. રાગ-અશેક, બકુલ, ફણસ વગેરે ઝાંઝરના ઝંકાર સહિત
સ્ત્રીના પગના પ્રહારથી ફળે છે. ૩. હર્ષ કેટલીક વનસ્પતિ અકાળે ખીલી ઉઠે છે. ૪. લોભ- ઘેળે આકડો, ખાખરા, બિલીવૃક્ષ વગેરેના મૂળ
ભૂમિમાં રહેલા નિધાન ઉપર ફેલાય છે. ૫, લજજા-લજજાળુ વેલમાં દેખાય છે. ૬. ભય-એ જ વેલમાં દેખાય છે.
મદ્રાસના અનંતપુર જિલ્લામાં ખજૂરીનું વૃક્ષ મધ્યરાત્રિથી નીચે પડવા માંડતુ અને બપોર પહેલાં તદ્દન સૂઈ જતું. પછી તે ધીમે ધીમે ઉભુ થતાં મધ્યરાત્રિ પહેલાં તદ્દન ટટ્ટાર થઈ જતું. - બંગાળમાં પણ એક ખારેકનું વૃક્ષ રાત્રે ત્રણ વાગે તદન નીચે પડતું અને મધ્યાહ્ન પછી ધીમે ધીમે ઉભું થતુ. અને સાંજ સુધીમાં બરાબર ઊભું થઈ જતું. આ બધા ભાવે નિદ્રા અને જાગૃતિનાં જાણવા
સાભાર– જૈન ધર્મનું પ્રાણી વિજ્ઞાન.
