________________
[૨૦૦]
જ શ્રીસ્થાનમારોઃ ક (જ્ઞો. ૨૨૨-૨૨૪, ૨૨૫) , –
तथा 'मृल्लेपसङ्गनिर्मोक्षात्' मृत्तिकाप्रलेपसङ्गतिमुक्तेः 'अप्सु' जलेषु ‘अलाबुनः' तुम्बकफलस्य यथोर्ध्वगतिर्दृष्टा, तथा कर्मलेपसङ्गनिर्मोक्षात्सिद्धानामूर्ध्वगतिः स्मृतेति द्वितीयहेतुदृष्टान्तः ॥१२२॥
तथा 'एरण्डफलबीजादेः' एरण्डफलबीजस्य, आदिशब्दाच्छणबीजादेर्बन्धच्छेदायथोर्ध्वगतिर्भवेत्, कर्मबन्धनविच्छेदात्सिद्धस्यापि तथैवोर्ध्वगतिर्भवतीति तृतीयહેતુષ્ટાન્ત: શરણા
तथा 'लेष्टुवाय्वग्निवीचयः' इष्टकाखण्डसमीरणवह्नयः स्वभावतः एव यथाऽधस्तिर्यगूर्ध्वं क्रमेण प्रवर्त्तन्ते, तथाऽऽत्मनोऽपि स्वभावादेवोर्ध्वगतिर्भवतीति चतुर्थહેતુષ્ટીના: ૨૨૪ अथाधस्तिर्यग्लोकेषु निष्कर्माऽऽत्मनो गतिनिषेधमाह -
– ગુણતીર્થ .. પણ લેપ ઉતરી જતાં જેમ એ તુંબડું નીચેથી ઉપર આવે છે, તેમ કર્મરૂપ લેપનો સંગ છુટી જતાં સિદ્ધાત્માની ઊર્ધ્વગતિ થાય છે. (માટીના લેપવાળું તુંબડું તળીયે બેસી જાય, પછી જેમ જેમ લેપ ઉખડે તેમ ઊંચું આવે.)
(૩) બંધવિમોક્ષઃ
જેમ (ક) એરંડાનું ફળ ફુટતાં જ એનાં બીજ ઊંચે ઉછળે છે, એ જ રીતે (ખ) શણનાં બીજ વગેરે પણ ઊંચે ઉછળે છે, તેમ કર્મનાં બંધન તૂટતાં જ સિદ્ધાત્માની પણ ઊર્ધ્વગતિ થાય.
(૪) સ્વભાવપરિણમન :
(ક) ઇંટનો ટૂકડો ફેંકીએ તો એ નીચે જ જાય, (ખ) પવન એ તીર્થો ગતિએ જ વહે, અને (ઘ) અગ્નિ સળગાવવામાં આવે, તો એની દીપશિખા ઊર્ધ્વ જ જાય... વાત એટલી જ છે કે, દરેક પદાર્થની પોત-પોતાના સ્વભાવને અનુરૂપ ગતિ થાય. હા, કોઈ નિમિત્ત પામીને અન્ય ગતિ થાય તે જુદી વાત છે, પણ નિમિત્ત ન હોય તો તે સ્વાભાવિક ગતિ જ કરે. પ્રસ્તુતમાં આત્માનો ઊંચે જવાનો સ્વભાવ છે. એટલે તે સ્વભાવને અનુરૂપ આત્માની ઊર્ધ્વગતિ જ થાય.
હવે તે કર્મરહિત આત્મા (૧) અધોલોક, કે (૨) તિથ્યલોકમાં જાય નહીં– એ બતાવવા ગ્રંથકારમહર્ષિ ફરમાવે છે –
