Gujarati Sahitya Kosh Part 01

SR No.: 016103
Original Sutra Author: N/A
Author: Jayant Kothari, Jayant Gadit, Chandrakant Sheth, Raman Soni
Publisher: Gujrati Sahitya Parishad
Publication Year: 1989
Total Pages: 534
Language: Gujarati
Classification: Dictionary & Dictionary
File Size: 17 MB

Page 328

મનાઓ મહિમરાજ |
સંદર્ભ : 1. કડૂમતીગચ્છ પટ્ટાવલી સંગ્રહ, સં. અંબાલાલ “મહિના' (ર.ઈ.૧૭૩૯)સં. ૧૭૯૫, માગસર સુદ ૧૧, સોમવાર]: છે. શાહ, ઈ. ૧૯૭૯; ૨. ગુસારસ્વત; [] ૩. જૈન સત્યપ્રકાશ, ઉદ્ધવની સાથે કૃષણને સંદેશો મોકલતી રાધાના કૃષ્ણવિરહને જૂન ૧૯૫૩–કઆ મન પટ્ટાવલીમેં ઉલ્લિખિત ઉનકા સાહિત્ય', અધિક માસ સહિત કારતકથી આસો માસ સુધીના ૧૩ મહિનામાં અગરચંદ નાહટા; [] ૪. જૈનૂકવિઓ : ૩(૧). [કી.જો | આલેખતી દુહા–સાખીમાં નિબદ્ધ ૮૩ કડીની રત્નાની આ
કૃતિ(મુ.) મધ્યકાલીન સાહિત્યની મનોરમ બારમાસી છે. દરેક મહાવદાસ/મહાવદાસ/માવદા-૧ (ઈ. ૧૭૪૮માં હયાત] : કવિ
મહિનાની સાથે સંકળાયેલી અનુગત વિશિષ્ટતા ને તેનાથી વૈષ્ણવધર્મના અનુયાયી હતા. તેમની જ્ઞાતિ વિશે બે જુદાજુદા
ઉત્કટ બનતી રાધાની વિરહાવસ્થાને કવિએ ખૂબ કોમળ વાણીમાં સંદર્ભો જુદી જુદી માહિતી આપે છે. ‘ફાહનામાવલિ' કવિને
વાચા આપી છે. કારતક રસની કુંપળી, નયાણામાં ઝળકાય' જેવી જ્ઞાતિએ વણિક હોવાનું અને ‘ગોકુલેશ પ્રભુના ભક્તકવિઓ' કવિને
પંક્તિની ચિત્રાત્મકતા, ‘ડશિયો શ્યામ ભુજંગમાં રહેલો વિરહોજ્ઞાતિએ દીર સીહોરા બ્રાહ્મણ હોવાનું નોંધે છે. કવિ નવાનગર તાદ્યોતક લેપ, કાગળ, દશા, અસાડ અને ભાદરવો એ પાસેના વલી ગામના વતની હતા. પરંતુ આખું જીવન તેઓ
મહિનાઓનાં ટૂંકાં પણ મનહર પ્રકૃતિચિત્રો ન ઘાડી કડીઓનું ગોકુળમાં જ રહેલા. તેમણે ગુજરાતી તેમ જ સંસ્કૃત બંને
મુક્તકની કોટિએ પહોંચતું સુઘટ્ટ પોત આ રચનાને ગુજરાતી ભાષામાં રચનાઓ કરી છે.
કવિતાની બેત્રણ ઉત્તમ બારમાસીમાં મૂકી આપે છે. [૪] કવિની ગુજરાતી રચનાઓ આ મુજબ છે : ૧૪ શોભન/કડવાંની ‘ગોકુલનાથજીનો વિવાહ/ખેલ’, ‘બાલ-વરિત્ર' (લે. ઈ. ૧૭૮૦), મહિમ ઈ. ૧૭૧૭ પહેલાં હયાત] : તપગચ્છની સાગરશાખાના ૨૩ કડવાંનું ‘ઓખાહરણ' (લે. ૧૭૮૦), ‘ગૂટર’, ‘રસાલય, જૈન સાધુ. વિજયપ્રભસૂરિની પરંપરામાં અજિતસાગરના શિષ્ય. કુંડળિયા, સવૈયા તથા ચંદ્રાવળામાં રચાયેલ ગદ્યપદ્યાત્મક કાવ્ય વિજય રત્નસૂરિના આચાર્યકાળ (ઈ. ૧૬૭૬થી ઈ ૧૭૧૭)માં રચાયેલી રસસિંધુ', ‘રસકોષ', ‘શ્રીવલ્લભચરિત્રનિત્યચરિત્ર', ‘તીર્થમાળા વિજ્યરત્નસૂરિની પ્રશસ્તિ કરતી ૮ કડીની ‘શ્રીવિજ્યરત્નસૂરિતીર્થાવલી’(ર.ઈ.૧૭૪૦/સં.૧૭૯૬ આસો વદ ૮ ઉપર ૯, રવિવાર), સઝાયર(મુ)ના કર્તા. “કૃષ્ણચરિત્ર'(મુ.), ‘સ્વરૂપવર્ણન’, ‘ચાઇસમયનું ધોળ” તથા કૃતિ: ઐસમાલા : ૧(સં.)..
રિ.૨.૮] કેટલીક વિનંતીઓ અને અષ્ટકો. કવિની સંસ્કૃત રચનાઓ આ
મહિમરાજ
]: જૈન. “જિનચંદ્રસૂરિ–ગીત'નાં મુજબ છે: ‘રસાર્ણવ’, ‘તાત્પર્યબોધ’, ‘સજજનમંડન તથા ગીતગોવિદની પદ્ધતિએ અષ્ટપદીમાં રચાયેલી “શ્રીવલ્લભ-ગીત (મુ.).
કર્તા. સંદર્ભ: ૧. કવિચરિત: ૧-૨; ૨. ગુસારસ્વતો; ૩. ગોપ્રભ
સંદર્ભ: પાંગુહસ્તલેખો.
- કિ.] કવિઓ; ૪. પ્રાકૃતિઓ; ૫. સંબોધિ, ઓકટો. ૧૯૭૭-જાન્યુ. મહિમસિંહ/મહિમાસિંહ/મહિમાન/માનચંદ/માનસિહ : ઈ. ૧૭મી ૧૯૭૮–કવિ માયા-માવજી રચિત વૈષ્ણવભકતપ્રબંધ-ચોપાઈ', સદી પૂર્વાર્ધ) : ખરતરગચ્છના જૈન સાધુ. શિવનિધાનના શિષ્ય. સં. અમૃતલાલ મો. ભોજક, ૬. આલિસ્ટઑઇ : ૨; ૭. ગૂહાયાદી; ૫૩ કડીની ‘કીર્તિધરસુકોશલપ્રબંધ' (ર.ઈ.૧૬૧૪), ૧૪૯ કડીની ૮. ફોહનામાવલિ.
[કી.જો] “ક્ષુલ્લકકુમાર-ચોપાઈ-સાધુસંબંધ’, ‘ઉત્તરાધ્યયન-ગીતા (૩૬ અધ્ય
યનનાં) (ર.ઈ.૧૬૧૯/સં.૧૬૭૫, શ્રાવણ વદ ૮, રવિવાર), મહાવદાસ-૨)માવદાસ [
] : ૩ કડીનો ‘બહુ
અગડદત્તકુમારચોપાઈ' (ર.ઈ.૧૬૧૯), ‘મેતાર્યઋષિ-ચોપાઈ' (ર.ઈ. ચરાજીનો ગરબો (મુ) અને ૭ કડીનો ‘સલખનપુરીનો ગરબો (મુ.) ૧૮
| ગરબા(મુ) ૧૬૧૪), “અહંદાસ-પ્રબંધ', ૧૦૭ કડીની ‘રસમંજરી', ૫૮૦ કડીની એ કૃતિઓના કર્તા.
હંસરાજવચ્છરાજ-ચતુષ્પદી' (ર.ઈ. ૧૬૧૯) તથા સંસ્કૃતકૃતિ | કૃતિ : ૧. કાદોહન : ૨; ૨. શ્રીમદ્ ભગવતી કાવ્ય, સં. દામોદર
“મેઘદૂતવૃત્તિ (ર.ઈ. ૧૯૦૭)ના કર્તા.
: દાજીભાઈ, ઈ. ૧૮૮૯; [] ૩. ગૂહાયાદી. શ્રિત્રિ.]
*] સંદર્ભ: ૧. ગુસાઇતિહાસ :૨; ૨. જૈસાઇતિહાસ; ૩. મરામહાશંકર [
]: ‘પંચપદાર્થજ્ઞાનના કર્તા. સસાહિત્ય, ૪. યુજિનચંદ્રસૂરિ; ] ૫. જૈમૂકવિઓ : ૧, ૩(૧-૨); સંદર્ભ: ગૂહાયાદી. - કિી.જે. ૬. જેહાપ્રોસ્ટા.
[કી.જો. મહિચંદ [ઈ. ૧૫૩૫માં હયાત : ખરતરગચ્છના જૈન સાધુ. જિન- મહિમસુંદર/મહિમાસુંદર(ગણિ) ઈિ. ૧૭મી સદી પૂર્વાધ : ખરતરરાજસૂરિની પરંપરામાં કમલચંદના શિષ્ય. ૨૦૪ કડીની “ઉત્તમચરિત્ર- ગચ્છના જૈન સાધુ. જિનચંદ્રસૂરિની પરંપરામાં સાધુ કીતિના શિષ્ય. ચોપાઈ' (ર.ઈ.૧૫૩/સં. ૧૫૯૧, ચૈત્ર સુદ ૩, મંગળવાર)ના કર્તા.
નેમિ-વિવાહલો (ર.ઈ.૧૬૦૯/મં.૧૬૬૫, ભાદરવા સુદ ૯), ૧૧૬, સંદર્ભ: ૧. ગુસાઇતિહાસ :૨; ૨. ગુસારસ્વતો: ૩. જંગ- ૧૧૭ કડીનો 'શત્રુંજ્યતીર્થરાસશત્રુજ્યતીર્થોદ્ધાર'(ર.ઈ. ૧૬૧૩/સ. કવિઓ: ૩(૧,૨).
બી પી ૧૬૬૯, જેઠ સુદ ૯) તથા ૧૫૧ કડીની ‘સનકુમાર ચક્રવર્તી
' ધમાલ’ – એ કૃતિઓના કર્તા મહિચંદ્ર ભટ્ટારક) ઈિ. ૧૯૬૩માં હયાત] : ‘લવકુશ-આખ્યાન સંદર્ભ: ૧. દેસુરાસમાળા; ૨. પ્રાકારૂપરંપરા, ૩. યુજિનચંદ્રસૂરિ; (ર.ઈ.૧૬૬૩)ના કર્તા.
[] ૪. જૈમૂકવિઓ; ૫. મુપુગૃહસૂચી; ૬. હેજેજ્ઞાસૂચિ:૧. સંદર્ભ: પાંગુહસ્તલેખો. કિી.]
- રિટર.દ] મહાવદાસ/મહાવદાસ/માવદાસ-૧ : મહિમસુંદર/મહિમાસુંદર/(ગણિ)
ગુજરાતી સાહિત્યક્ષેશ:૨૯૯