SearchBrowseAboutContactDonate
Page Preview
Page 51
Loading...
Download File
Download File
Page Text
________________ सोमसेनभट्टारकविरचित इस गुणस्थानका काल अ ई उ ऋ ल इन पाँच हस्व अक्षरोंके उच्चारणमें जितना समय लगता है उतना है । यहाँ पर उस सूक्ष्मकाययोगका निरोध हो जाता है, इस लिए ये निरुद्धयोग कहे जाते हैं; इनके किसी भी कर्मका आस्रव नहीं होता, अतः विगतास्रव कहे गये हैं। इस गुणस्थानके उपांत्य समय में --- चरम समयसें एक समय पहले---७२ कर्मोंका नाश होता है उसी क्षणमें समुच्छिन्न कियव्यानं होता है । इसके बाद चरम समय में तेरह प्रकृतियोंका नाश कर वे परमात्मा मुक्ति-प्रासादमें पहुँच जाते हैं ॥ ४४ ॥ १२ आर्तरौद्रसुधर्माख्यशुक्रुध्यानानि चागमे । ज्ञेयानि विस्तरेणैव कारणं सुखदुःखयोः ॥ ४५ ॥ यहाँ संक्षेपमें चारों ध्यानका स्वरूप दिखाया गया है। इनका विशेष विस्तार आगमसे जानना चाहिए। इनमेंसे आर्त-रौद्र तो दुःखके कारण हैं और धर्म्य-शुक्लध्यान सुखके कारण हैं ॥ ४५ ॥ विद्यते लोके तत्सर्वं देहमध्यगम् । इति चिन्तयते यत्तु पिण्डस्थं ध्यानमुच्यते ॥ ४६ ॥ इस लोक में जो कुछ भी पदार्थ मोजूद हैं उन सबका अपने शरीरमें चिन्तंवन करना पिण्डस्थ ध्यान है ॥ ४६ ॥ एकद्वित्रिचतुःपञ्चपडौ षोडशादिकाः । अक्षरात्म्यपरा मन्त्राः शराग्निसंख्यकास्तथा ॥ ४७ ॥ एवं मन्त्रात्मकं ध्यानं पदस्थं परमं कलौ । शरीरजीवयोर्भेदो यत्र रूपस्थमस्तु तत् ॥ ४८ ॥ एक, दो, तीन, चार, पाँच, छह, आठ, सोलह और पैंतीस अक्षरोंके मंत्रोंका ध्यान करनेको पदस्थ ध्यान कहते हैं । और जिसमें शरीर और जीवका भेदं चिन्तवन किया जाय उसे रूपस्थ ध्यान कहते हैं । भावार्थ - विभूति-युक्त अर्हन्त देवके गुणोंका चिन्तवन करना रूपस्थ ध्यान है ॥ ४७-४८ अष्टकर्मविनिर्मुक्तमष्टाभिर्भूषितं गुणैः । यत्र चिन्तयते जीवो रूपातीतं तदुच्यते ॥ ४९ ॥ आठ कर्मों से रहित और आठ गुणोंकर सहित अमूर्त्तिक सिद्ध परमात्माके ध्यान करनेकी रुपातीत ध्यान कहते हैं । यहाँ इन चारों ध्यानोंका केवल अक्षरार्थ लिखा गया है, विशेष कथन ज्ञानार्णव आदि ग्रन्थोंसे समझना चाहिए ॥। ४९ ।। प्रातः काल - संबंधी क्रियाएँ । प्रातश्चोत्थाय पुम्भिर्जिनचरणयुगे धार्यते चित्तवृत्ति, - रात रौद्रं विहाय प्रतिसमगमियं चिन्त्यते सप्ततत्त्वीः । . ध्यानं धर्म्य च शुकं विगतकलिमलं शुद्धसामायिक च, कुत्रत्योऽयं मदात्मा विविधगुणमयः कर्मभारः कुतो मे ॥ ५० ॥
SR No.010851
Book TitleTraivarnikachar
Original Sutra AuthorN/A
AuthorPannalal Soni
PublisherJain Sahitya Prakashak Samiti
Publication Year
Total Pages438
LanguageHindi
ClassificationBook_Devnagari
File Size16 MB
Copyright © Jain Education International. All rights reserved. | Privacy Policy