________________
ਛੱਬੀਵਾਂ ਅਧਿਐਨ (ਮਾਤੰਗ ਅਰਿਹਤ ਰਿਸ਼ਿ ਭਾਸ਼ਿਤ) ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਉਸ ਮਹਾਂ ਮੁਨੀ ਨੇ ਕਿੰਨੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਧਰਮ ਆਖਿਆ ਹੈ? ਉੱਤਰ: ਹੇ ਆਯੂਸ਼ਮਾਨ ! ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪਾਸੋਂ ਸੁਣ ਬਾਹਮਣ ਵਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਵਕ ਕਿਉਂ ਯੁੱਧ ਸਿੱਖਦੇ ਹਨ। 1॥
“ਜੇ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਬਾਣੀਏ ਲੋਕ, ਜੇ ਯੱਗ ਆਦਿ ਕ੍ਰਿਆਕਾਂਡ ਕਰਵਾਉਂਣ ਲੱਗ ਜਾਣ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਰਨ ਵਾਲੇ ਜੇ ਹਥਿਆਰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਅਜਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਅੰਨਿਆ ਦਾ ਮੇਲ ਹੋਵੇ ॥2॥
“ਕੁੱਝ ਬਾਹਮਣ ਰਾਜ ਰੱਥ ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਸੈਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਤ੍ਰਮ ਵਿਰਤੀ ਦੇ ਪਾਲਕ ਅਪਣੇ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ, ਇਸ ਹਿੰਸਾਤਮਕ ਕ੍ਰਿਆ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ॥3॥
“ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਰੱਥ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਸੱਚਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਦੇ ਸ਼ਸਤਰ ਧਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾ ਝੂਠ ਬੋਲੇ, ਨਾ ਚੋਰੀ ਕਰੇ। ॥4॥
“ਬਾਹਮਣ ਕਦੇ ਕਾਮ ਭੋਗ ਦਾ ਸੇਵਨ ਨਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸਲ੍ਹ ਵੀ ਨਾ ਕਰੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੋ ਕੇ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਪ੍ਰਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਾਗਰੂਕ ਰਹੇ। ॥5॥
“ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜੋ ਸੱਚ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ। ਸ਼ੀਲ ਦੇ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਨੇ ਅਪਣੇ ਮੰਨ ਨੂੰ ਲਗਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ”। ॥6॥
“ਛੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਜਿਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਕਾਮਨਾਂ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਣੀ ਮਾਤਰ ਲਈ ਜਿਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦਿਆ ਦੀ ਧਾਰਾ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਸ਼ੁੱਧ ਹੈ ਉਹ ਹੀ ਬਾਹਮਣ ਹੈ। ॥7॥
[65]
