________________
मुंघा टीका स्था०५ उ० २ सू०२१ वनस्पतेर्यादरभेवपञ्चकनिरूपणम् १०२
टीका-पंचविहा' इत्यादि--
तृणवनस्पतिकायिकाः-तृगरूपाः बादररूपा ये वनस्पतिकायिकाजीवा सन्ति ते अग्रवीनादिभेदेन पञ्चविधा बोध्याः। तत्र-अग्रबीजाः कोरण्टकादयः १, मलवीजा: कमलकन्दादयः २, पर्ववीजा:-क्षुवंशादयः ३, स्कन्धवीना शल्लक्यादयः ४ वीजरुहावटादयः ५ इति ।। मू० २१ ॥
पूर्व वनस्पतिकायिकजीवाः प्रोक्ताः, तेषां रक्षणं त्वाचारेणैव भवतीत्यत आचारस्वरूपमाह
मूलम् -पंचविहे आयारे पण्णत्ते, तं जहा-णाणायारे १ दसणायारे २ चरित्तायारे ३ तवायारे ४ वारियायारे ५ ॥सू०२२॥
छाया--पञ्चविध आचारः प्रज्ञप्तः, तद्यथा-ज्ञानाचारः १ दर्शनाचारः २ चारित्राचारः ३ तप आचारः ४ वीर्याचारः ५ ॥ मू० २२ ।।
'पंचविहा तणवणस्सइकाइया पण्णत्ता' इत्यादि खू० २१ ॥
तृणरूप जो बादर वनस्पतिकायिक जीव हैं, वे अग्रबीज आदिके भेदसे पांच प्रकारके कहे गये हैं, जिनका अग्रभागही बीजरूप होता है, ऐसे कोरण्टक आदि अग्रबीज हैं १। जिनका मूलही 'बीजरूप होता है, ऐसे कमलकन्द आदि मूलबीज हैं । जिनका पर्वही बीजरूप होना है, ऐसे इक्षु (गन्ना) वंश आदि पर्वबीजहैं, तथा जिनका स्कन्धही बीजरूप होता है, ऐसे शल्लकी आदि स्कन्धयीज हैं, और जो वनस्पति बीजसे उत्पन्न होते हैं ऐसे वे वड आदि बीजरूप वनस्पति बीज हैं ।स० २१॥ - इन कथित वनस्पतिकायिक जीवों का रक्षण आचारसेही होता है, अतः अब सूत्रकार आचारका स्वरूप कहते हैं--
"पंचविहा तणवणस्सहकाइया पण्णत्ता" त्याह
તૃણું રૂપ જે બાદર વનસ્પતિકાવિક જીવે છે, તેમના નીચે પ્રમાણે પાંચ પ્રકાર પડે છે– (૧) અબીજ -જેમને અગ્રભાગ જ બીજુંરૂપ હોય છે, એવા કરંટક આદિને “અબીજ કહે છે (૨) જેમનું મૂળ જ બીજરૂપ હોય છે, એવા કમલકન્ટે આ દિને “મૂળબીજ' કહે છે (૩) જેમના પર્વ જ (ગાંઠ) બીજરૂપ હોય છે, એવા શેરડીના સાઠા આદિને “પર્વબીજ' કહે છે. (૪) જેનું થડ भी। ३५ डाय छ, मेवी शसी माहिने '२४.५ ४ ४९ छ (५) २ વનસ્પતિ બીજમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે, એવા વડ આદિના બીજને “બીજરૂપ વનસ્પતિ બીજ' કહે છે ! સૂ. ૨૧ છે
- ઉપર જે વનસ્પતિકાયિક આદિ ની વાત કરી તેમનું રક્ષણ આચાર દ્વારા જ થાય છે. તેથી હવે સૂત્રકાર આચારનું સ્વરૂપ પ્રકટ કરે છે.
