________________
૩૦
શ્રી નવતત્ત્વ પ્રકરણ
શબ્દાર્થ નાખે = જ્ઞાન
તથા = તથા = અને (અથવા છંદપૂર્તિ માટે) વિવુિં = વિર્ય વંસ = દર્શન
૩વોનો = ઉપયોગ વેવ = નિશ્ચય
૨ = અને ચરિત્ત = ચારિત્ર
પર્વ = એ (જ્ઞાનાદિ ૬) ૨ = અને (છંદપૂર્તિ માટે)
ગવર્સ = જીવનું (જીવન) તવો = તપ
નવર = લક્ષણ-ચિતા અન્વય અને પદચ્છેદ नाणं च दंसणं चेव, चरित्तं च तवो तहा। वीरियं य उवओगो, एयं जीवस्स लक्खणं ॥५॥
ગાથાર્થ જ્ઞાન અને દર્શન તો ખરાં જ, ચારિત્ર અને તપ તથા વીર્ય અને ઉપયોગ એ જીવનું લક્ષણ છે.
| વિશેષાર્થ જ્ઞાન તે મતિજ્ઞાન-શ્રુતજ્ઞાન-અવધિજ્ઞાન-મન:પર્યવજ્ઞાન-અને કેવળજ્ઞાન, એ પાંચ જ્ઞાન સમ્યગુષ્ટિજીવની અપેક્ષાએ કહેવાય છે, કારણ કે સમ્યગ્દષ્ટિનું જ જે જ્ઞાન તે જ્ઞાન કહેવાય, અને મિથ્યાષ્ટિનું જ્ઞાન તે અજ્ઞાન કહેવાય. અને તે મિથ્યાદષ્ટિ સંબંધી મતિઅજ્ઞાન-શ્રુતઅજ્ઞાન અને વિર્ભાગજ્ઞાન (એટલે અવધિ સંબંધી અજ્ઞાન-વિપરીત જ્ઞાન) એ ત્રણ અજ્ઞાન છે. એ રીતે પ+૩ ૮ પ્રકારનાં જ્ઞાન છે. જ્ઞાયતે છિદ્યતે વક્વતિ જ્ઞાન એટલે જેના વડે વસ્તુ જણાય-પરિછેદાય તે જ્ઞાન કહેવાય. અહીં વસ્તુમાં સામાન્ય ધર્મ અને વિશેષ ધર્મ એમ બે પ્રકારના ધર્મ છે. બે પ્રકારના ધર્મમાંથી જેના વડે વિશેષ ધર્મનું જ્ઞાન થાય, તે જ્ઞાન, સપિયો કે વિશેષોપયો કહેવાય. આ અમુક છે, અથવા આ ઘટ વા પટ અમુક વર્ણનો, અમુક સ્થાનનો, અમુક કર્તાનો, ઇત્યાદિ વિશેષ ધર્મ અથવા વિશેષ આકારવાળો જે બોધ તે સ
%િાપયો આદિ જ્ઞાનોપયોગ જ છે, (અને સામાન્ય ધર્મને જાણવાની શક્તિ તે દર્શન કહેવાશે.) એ ૮ જ્ઞાનમાંનું ગમે તે એક વા અધિક જ્ઞાન હીનાધિક પ્રમાણવાળું દરેક જીવને હોય છે જ. પરંતુ કોઈ જીવ જ્ઞાન રહિત હોય જ નહિ. તેમ જ જીવ સિવાય બીજા કોઈ દ્રવ્યમાં જ્ઞાન ગુણ હોય જ નહિ. તેથી જ્યાં જ્યાં જ્ઞાન ત્યાં ત્યાં જીવ, અને જ્યાં જયાં જીવ ત્યાં ત્યાં જ્ઞાન
