________________
હાઈકોર્ટની બહાર આ બંનેની મૂર્તિ મૂકવામાં આવી. આજે એ ત્યાં છે કે નહિ એની મને ખબર નથી, પરંતુ એ સમયે એ મૂર્તિઓની નીચે એમના જીવનને ઈતિહાસ લખવામાં આવ્યા હતા અને કેટમાં આવતા પહેલાં તમે આ બંનેને જુઓ અને એની નીચે લખાયેલી બરબાદીની કથા વાંચીને કોર્ટમાં પ્રવેશ કરો. આ બે મિત્રોની મૂર્તિમાં એકની પાસે માત્ર લંગોટી જ બચી હતી અને બીજાની પાસે તે તે પણ ન હતી. એની નીચે લખ્યું હતું કે આ બંને કોર્ટમાં આવ્યા અને પછી જ્યારે બહાર નીકળ્યા ત્યારે એમની કેવી દુર્દશા થઈ તે તમે જુઓ. જે લેણદાર હતો એ માત્ર સંગેટી બચાવી શક્યો. જ્યારે દેવાદાર પાસે તે તે પણ ન રહી. કેર્ટમાં જવાનું આવું છે પરિણામ. એક સામાન્ય ઝઘડા કે દ્વેષને લીધે અથવા તે લેણદેણના ઝઘડાને લીધે આવું પરિણામ આવતું હોય તે જગતમાં ચાલતા આટલા મોટા વૈચારિક ઝઘડાનું પરિણામ શું આવશે તે વિચારવા જેવું છે.
બીજા વિશ્વયુદ્ધમાં અઢી કરોડ નિર્દોષ માનવીઓની હત્યા થઈ અને પાંચથી સાત કરોડ જેટલા લોકે ઘાયલ કે અપંગ થયા. અબજો રૂપિયાની સંપત્તિ નાશ પામી. કેટલાયે આજીવિકા ગુમાવી, તે કેટલાયને ઘરસંસાર વેરાન બની ગયે. આવું ભયંકર પરિણામ હજી હમણાં ઈ. સ. ૧૯૪૬માં જ આપણે જોયું છે અને તેમ છતાં જે જગતને સાચી સાન ન આવે તે કહેવું શું? ઠોકર ખાધા પછી પણ વ્યક્તિ પિતાની જાતને સાચવે નહિ તે
૧૩
