________________
પરમાત્મા સાથે સંકળાયેલો છે. આત્મા-પરમાત્મા સાથે ખનીજ, પાણી, વાયુ, અગ્નિ, વનસ્પતિથી માંડી ઠેઠ માનવ સુધી જોઈએ તો નાનામોટા જીવમાત્ર આત્મા પરમાત્મા સાથે જોડાયેલા છે. એથી માનવું પડે છે કે વિશ્વનાં પ્રાણીમાત્ર ધર્મ સાથે સીધી કે આડકતરી રીતે જોડાયેલાં છે.
માનવની વિશેષતા આમ છતાં માનવ જેટલું ધર્માચરણ કરી શકે છે, તેટલું જગતનો બીજો કોઈપણ દેહધારી ધર્માચરણ કરી શકતો નથી. ગાંધીજીએ આથી જ કાલીઘાટના પશુવધ પર ટીકા કરતાં એ મતલબનું કહ્યું : “માનવ, જગતનાં બીજાં સર્વ પ્રાણીઓનો વાલી હોઈ, માનવની ફરજ ઘણી મોટી છે.”
ખરેખર જો આમ જ હોય અને સાચે જ આમ જ છે તો નીવો ગીવર્ય નીવને નહિ પણ “માનવ: સર્વગીવાનામ્ ?' બનવો જોઈએ.
ભારતની જગત તુલના જગતની તુલનામાં ભારતની રાષ્ટ્રીય મહત્તા આ જ દૃષ્ટિએ છે. અમેરિકાની “સર્વ ધર્મ પરિષદની વ્યાસપીઠ પરથી યુવાન સ્વામી વિવેકાનંદે જયારે દુનિયાના ભેગા થયેલા ધર્મપ્રેમી લોકો આગળ “બહેનો અને ભાઈઓ” રૂપે સંબોધન કર્યું અને આખું જગત એ સંન્યાસીને મુગ્ધભાવે જોઈ રહ્યું. કારણ કે ભારતનો સંન્યાસી હતો. જેણે “વસુધૈવ કુટુંમ્' અને ‘આત્મવત્ સર્વપૂતેષુ'નાં સૂત્રો માત્ર વાંચ્યાં, સાંભળ્યા કે પીધાં જ નહોતાં. રગેરગમાં પચાવી કાઢ્યાં હતાં. મહર્ષિ દયાનંદ આ જ ઋષિમુનિ ત્યાગી સંત મહંત
સર્વધર્મ ઉપાસના - ૧૧
