________________
પાંચમા ગુણસ્થાનકથી ચારિત્ર મોહનીયની શિથિલતા થતાં જે ઉદાસીનભાવ ભીતર ઊપજે છે, તે પેલી જ્ઞાનદશાને ઊંડાણ આપે છે.
તો, સાધક તરીકે આપણી સાધના જ્ઞાનદશાને ઉદાસીને ભાવ વડે ઉત્તેજિત કરવાની રહી.
જેમ જેમ ઉદાસીનભાવ-નિર્લેપભાવ ઉમેરાતો જશે તેમ તેમ જ્ઞાનદશા સૂક્ષ્મ બન્યા કરશે. ગમા-અણગમાની સ્થિતિ ઓછી થતી જશે.
કડીનો ઉત્તરાર્ધ જ્ઞાનદશાને તીક્ષ્ણ બનાવવા માટેનો માર્ગ ચીધે છે : “નિર્વિકલ્પ ઉપયોગમાં, નહિ કર્મનો ચારો...” જ્યાં ઉપયોગ નિર્વિકલ્પ બન્યો; હવે કર્મનો પ્રવેશ શી રીતે ?
વિભાવો જે દ્વારેથી પ્રવેશતા હતા, એ દ્વાર જ બંધ થયું ને!
વિકલ્પોની બારી દ્વારા વિભાવો ભીતર પ્રવેશતા હતા. વિભાવ ઉદિત થાય તેવું નિમિત્ત મળ્યું. પણ તમે વિચાર એના વિશે કરો જ નહિ તો...? મન એ વખતે સ્વાધ્યાયમાં ડુબાડી દો તો..?
આ સન્દર્ભમાં હું ઘણીવાર કહેતો હોઉં છું કે સાધકને ક્યારેક દુર્વિચાર આવી શકે; દુર્ભાવ તો નહિ જ. દુવિચાર અલપ-ઝલપ, એક ક્ષણ માટે આવી ગયો. પણ એ દુર્ભાવમાં પલટાશે ક્યારે ? એ દુર્વિચારને લંબાવવામાં આવશે તો. પંપાળવામાં આવશે તો.
એક વ્યક્તિને જોતાં બે-પાંચ સેકંડ દુર્વિચાર–તિરસ્કાર આવ્યો. સાધક તરત જ જાગૃત બની જાય. અરે, તિરસ્કાર ! મારી ભીતર? કોના માટે ? એ વ્યક્તિ તો ભવિષ્યના સિદ્ધ ભગવંત છે. દુર્વિચાર
સ્વાનુભૂતિની પગથારે છે ૧૮
