Page Text
________________
दीपिका-नियुक्ति टीका अ.स.६९ आत ध्यानस्य चातुर्विध्यम् ५०९ श्चिन्तनं संकल्प प्रबन्धः-अमनोज्ञसंप्रयोगविप्रयोगस्मृतिरुच्यते १ अमऽनोज्ञमनसोऽपियम् तत्खलु-मनसः प्रतिकूलत्वाद् मनसा न ज्ञायते इत्यमनोज्ञ मुच्यते, तच्चाऽमनोझं वस्तु चेवन-अचेतनश्च। तत्र-चेवनं कुत्सितरूपं दुर्गन्धशरीर दौर्भाग्यादि सहितं कलत्रादिकम् भर.त्रासाद्युत्पादक सद्वेगननकं शत्रुमर्प व्याघ्रादिकश्च, परप्रयुक्तं विषशस्त्रकण्टकादिक मचेतनं बोध्यम् तेषां पीडा कारकत्वाद, इत्येवं तावत् प्रथमम् आर्तध्यान मनिष्टसंयोगरूपममनोज्ञ विप्रयोगरूपं बोयम् १ द्वितीयं तावत्-मनोज्ञविप्रयोगसंपयोगचिन्तनरूपम् आर्त पानम् मनोस्पेष्टहा शब्दादेः पुत्रकल धनादेवा विपयोगे-बिरहे सति तत्संपयोगाय-तत्माप्तये चिन्तनम् विचारपबन्धः-मनोज्ञविषयोगसंपयोग चिन्तन मुच्यते २ अथ तृतीय मार्तध्यानं तावद्-आतङ्कसंपयोगभियोग चिन्तारूपम्, आतङ्को रोगः तस्य वातादि प्रकोपजनितस्य संमयोगे समुत्पन्ने छुटे' ऐसा धार वार भिन्तन करना अननोज्ञ सम्प्रयोगविप्रयोग स्मृति नामक आतधपान कहलाता है। जो मन को प्रिय न लगे वह अमनोज्ञ। अमनोज्ञ वस्तु चेतन भी होती है.और अचेतन भी' चेतन जैसे कुरूपा, दुर्गन्धित शरीर काली एवं असुन्दर पत्नी आदि तथा भय और त्रास जनक शत्रु, सर्प, व्याघ्र आदि अचेतन अमनोज्ञ. जैसे-विष, शस्त्र, कंटक आदि, क्योंकि ये सब पीडाकारक होते हैं।
दूसरा आर्तध्यान मनोज्ञ विप्रयोग संप्रयोग रमृत्त है' इसका अर्थ है-मनोज्ञ अर्थात् इष्ट शब्द आदि एवं पुत्र, कलत्र, धन आदि का वियोग होने पर उनके संयोग के लिए चिन्तन करना।
तीसरा भेद आतंक सम्प्रयोग विप्रयोग चिन्ता है। यहां आतंक का अर्थ है रोग, वात आदि के प्रकोप से रोग के उत्पन्न होने पर उसके ચિન્તન કરવું અમનેઝ સસ્મોગ વિયોગમૃતિ નામક આધ્યાન કહેવાય છે. જે મનને પ્રિય ન લાગે તે અમને જ્ઞ અમનેણ વરતુ ચેતન પણ હોય છે અને અચેતન પણ, ચેતન જેમકે કુરૂપ દુર્ગધિત શરીરવાળી અને અસુંદર પત્ની વગેરે તથા ભય અને ત્રાસજનક શત્રુ, સાપ વાઘ વગેરે અચેતન અમનેશ જેવાકે ઝેર શસ્ત્ર, કાંટે વગેરે કારણકે આ બધા દુઃખદાયક હોય છે.
બીજુ આર્તધ્યાન મને જ્ઞ વિપ્રગ સંપ્રયોગમૃતિ છે. આનો અર્થ થાય છે મનોજ્ઞ અર્થાત ઈષ્ટ શબ્દ આદિ અને પુત્ર પત્ની ધન વગેરેને વિયોગ થવાથી તેમના સંયોગને માટે ચિન્તન કરવું.
ત્રીજે ભેટ આતંકસંપ્રયેાગ વિપ્રોગ ચિન્તા છે. અહી આંતકને અર્થ છે રોગ વાયુ આદિના પ્રકોપથી રોગના ઉત્પન્ન થવાથી તેના વિગતે માટે
શ્રી તત્વાર્થ સૂત્રઃ ૨
| SR No. | 006386 |
| Book Title | Tattvartha Sutra Part 02 Sthanakvasi |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Ghasilal Maharaj |
| Publisher | A B Shwetambar Sthanakwasi Jain Shastroddhar Samiti |
| Publication Year | 1973 |
| Total Pages | 894 |
| Language | Sanskrit, Hindi, Gujarati |
| Classification | Book_Devnagari, Agam, & Canon |
| File Size | 49 MB |