________________
પડે! કાયદો પણ જે ઉંમરે સમજણ સ્વીકારે છે તેવી જ વાત જૈનોના આગમશાસ્ત્રોમાં જણાવી છે.
ઓઘનિર્યુક્તિ નામના આગમસૂત્રમાં બાળકની વ્યાખ્યા આપતા કહ્યું છેઃ
“વ્યવરઃ” ખાનાંવામ: વાત્રક
આઠ વર્ષની ઉંમર સુધી બાળક કહેવાય.” નીતિશાસ્ત્રોમાં પણ “વર્ષો ભવેત્ વાઃ” કહ્યું છે. નિશીથસૂત્રમાં બાળકના ત્રણ પ્રકાર દર્શાવ્યા છે: तिविहो य होति बालो, उक्कोसो मज्झिमो जहण्णो य । एतेसिंपत्तेयं, तिण्हंपिपरूवणंवोच्छं ।।३५१०।। सत्तगमुक्कोसो, छप्पणमज्झो तु जाव जहण्णो । एवं वयनिष्फण्णं, भावो विवयाणुवत्तीवा ।।३५११।। જઘન્ય બાળઃ ચાર વર્ષ સુધી. મધ્યમ બાળ ઃ પાંચ થી છ વર્ષ સુધી. ઉત્કૃષ્ટ બાળ : સાત થી આઠ વર્ષ સુધી.
આમ, આ સૂત્ર અનુસાર પણ વયના આઠ વર્ષ પછી ‘બાળ' નથી રહેતો.
૧૩
