________________
| નિયમો
સમયમર્યાદા શિકાર કરવો નહિ. પંખીઓને પાંજરામાં પૂરવાં નહિ. પશુઓને બાંધવાં નહિ. રાત્રીભોજન કરવું નહિ. કંદમૂળ ખાવું નહિ. ગર્ભપાત કરવો-કરાવવો-અનુમોદવો નહિ.
આ પ્રથમ વ્રત સ્વીકાર્યા પછી જેમ તેનો ભંગ થવા દેવાનો નથી; તેમ તેના અતિચારો પણ ન લાગે તેની કાળજી લેવાની છે. તે માટે પ્રથમ વ્રતના પાંચ અતિચારોને સમજવા પણ જરૂરી છે.
(૧) વધઃ રાગ-દ્વેષ, લોભ, સ્વાર્થ, પ્રમાદ વગેરે કારણથી કોઈ પણ નોકર, દાસ-દાસી વગેરે માણસોને; કૂતરો, ગાય વગેરે પશુઓને કે પોપટ વગેરે પંખીઓને નિર્દયતાથી માર મારવો, ત્રાસ આપવો તે પ્રથમ અતિચાર છે.
(૨) બંધ રાગ-દ્વેષાદિને વશ થઈને, નોકર-દાસ-દાસી વગેરે માનવોને કે ગાયભેંસ-પોપટ વગેરે પશુ-પંખીઓને તેમના પ્રાણો જોખમમાં મુકાય તે રીતે ગાઢપણે બાંધવા.
(૩) છવિચ્છેદઃ શરીરને નુકસાન થાય તે રીતે માનવ કે પશુ-પંખીના હાથપગ-કાન-આંખ-નાક વગેરે અવયવો કાપવા. ખસી કરાવવી.
(૪) અતિભાર આરોપણ નોકર-ચાકર પાસે તેની શક્તિ કરતાં વધારે કામ કરાવવું. વધારે વજન ઊંચકાવવું. અતિ બોજો વહન કરાવવો. તે જ રીતે ઘોડા-ઊંટબળદ-ગધેડા વગેરે પશુઓ પાસે વધારે વજન ઊંચકાવવું. ગાડા-ઊંટગાડી-ઘોડાગાડીમાં વધારે માલ વહન કરાવવો વગેરે આ અતિચાર રુપ છે.
(૫) ભત્ત-પાન-તુચ્છેદઃ આપણા ત્યાં કામ કરતાં દાસ-દાસી વગેરે નોકર - ચાકરોને તથા પશુ-પંખીઓને ખાવાપીવાનું ન આપવું, ઓછું આપવું કે સમયસર ખાવા-પીવા ન દેવું તે પ્રથમ વ્રતનો અતિચાર છે.
કામ કરતાં બળદિયા વારંવાર મોટું માંડતા હતા તેને ખાતાં અટકાવવા પરમાત્મા ઋષભદેવના આત્માએ પૂર્વે કોઈભવમાં તેમના મોઢાં પર સીકું બંધાવરાવ્યું હતું. ખાવામાં અંતરાય થતાં તે બળદિયાઓએ ૪૦૦ નિસાસા નાંખ્યા. પછી તેમણે તે છોડાવી દીધું. પણ ભાત-પાણીમાં અંતરાય કરવાથી એવું કર્મ બાંધ્યું કે જેથી ઋષભદેવ ભગવાન તરીકેના ભવમાં દીક્ષા લીધી ત્યારથી લગાતાર૪૦૦ દિવસ સુધી તેમને કોઈએ ગોચરીહત ૬૬
ધરીયે ગુરુ સાખ ,
