________________
( ૪૧
આર્યસમાજની સર્વાગી કાંતિ પરધર્મીઓને મ્લેચ્છ ગણી તેમના અડકેલા પાણીને પીતાં ગભરાતો હિન્દુ, પોતાના ધર્મ, સંસ્કૃતિ અને સ્વાધીનતાનું રક્ષણ કરવામાં ખરેખર અસમર્થ હતો.
લોકો હિંદુને ગાય જેવો ગરીબ અને સૌનું શરણ માગતો (docile and submissive Hindu) હિંદુ કહી તેની મશ્કરી કરતા હતા.
આર્યસમાજના ક્રાંતિકારી આંદોલનને કારણે હિંદુ સાહસી અને આક્રમક (militant and aggressive Hindu) હિંદુ ગણાવા લાગ્યો. પ્રસિદ્ધ લેખક સર જોન સિલીએ તેમના “ધી પીપલ્સ ઑફ ઇન્ડિયા' નામના પુસ્તકમાં સ્વીકાર કર્યો કે – જે હિંદુ ધર્મ પોતાનાં દાર્શનિક સમાધાન અને રૂપવિહીન અનિશ્ચિતતાની ઠંડી રાખને કારણે રાષ્ટ્રીય આગ ઉત્પન્ન કરવામાં અસમર્થ હતો તેને દયાનંદે એક નિશ્ચિત સ્વરૂપ આપીને તેનામાં સાહસ અને પૌરુષ ભરવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે.
સ્વરાજ્ય અને સ્વદેશી : ભારતમાં રાજનૈતિક ચેતના અને રાષ્ટ્રીય ભાવના પેદા કરવામાં અંગ્રેજી શિક્ષણનો તેમ જ સામાજિક અને ધાર્મિક આંદોલનોનો મોટો ફાળો છે. જોકે રાજા રામમોહન રાય અને બ્રહ્મસમાજની સરખામણીમાં આર્યસમાજનું સુધાર આંદોલન તદ્દન ભારતીય અને રાષ્ટ્રીય હતું. ૧૮૮૫માં કોંગ્રેસનો જન્મ થયો, જ્યારે એથી દસ વર્ષ પૂર્વે ૧૮૭૫માં “સ્વરાજ્યની સર્વ પ્રથમ ઘોષણા કરનાર સ્વામી દયાનંદ હતા. પોતાના સત્યાર્થ પ્રકાશ'માં તેમણે નિર્ભયતાપૂર્વક
ત્યાં સુધી લખ્યું છે કે માતાપિતાની સમાન હોવા છતાંયે વિદેશી રાજ્ય સ્વદેશી રાજ્યની સરખામણી ન કરી શકે (good govern
