________________
૧૮૧
ચી જ્વાળા નહિ, જ્યોત મેં એમને કહ્યું: “આ પુસ્તક આત્માના વ્યક્તિત્વને પ્રગટ કરવાનું નથી શીખવતું પણ માત્ર polished કેમ બનવું તે બતાવે છે. એમાં સાચા બનવા કરતાં સારા દેખાવા પર વધુ વિવેચન છે. સભ્યતા રાખે એ સારી વાત છે, પણ તે સભ્યતા સહજ રીતે અંદરથી આવવી જોઈએ. સભ્યતા રાખવા ખાતર સભ્યતા રાખવી, એને અર્થ તે દંભ પણ થાય. આજે યુરોપમાં “વેરી ફાઈન,” “નાઈસ, “થેન્ક યુ” જેવા શબ્દો કેટલા પ્રચૂર રીતે વપરાય છે! પણ તે ફક્ત બાહ્ય વિક ખાતર જ વપરાય છે. આ શબ્દો જો સહૃદયતાથી બેલાય તે શ્રેષ્ઠ, પણ આચારના દંભ રૂપે વપરાય તે? હું માનું છું કે વિવેક માટે બેલાતા શબ્દોમાં વિવેક તે જોઈએ જ.
માણસના વિચારને સત્ય આકાર આપવા માટે,ઉચ્ચાર અને આચાર એ બે સાધન છે. આ બે માધ્યમ દ્વારા માણસમાં રહેલું શુભ તત્ત્વ બહાર આવે છે. એના ભાવમાં રહેલું સૌંદર્ય ઉચ્ચાર દ્વારા આકાર લે તે જ ઉદ્દેશ છે. પણ હું તે જોઉં છું કે કેટલાક લેકે સડી ગયેલા શાકના ભાગને સમારતી વખતે કાપીને ફેંકી દે છે, પણ સડેલા વિચારને સંગ્રહી, મનની અંદર રાખી મૂકે છે.
કેટલાક લોકો એકાન્ત મળે અને એકલા હોય ત્યારે એવું વાચન વાંચે કે સભ્ય વ્યક્તિ તે એ જોતાં પણ ક્ષેભ પામે. આ એકાન્ત શાને માટે છે? શુભ વિચારેને અશુભ કરવા માટે? વિચાર એ તે વ્યક્તિને પામે છે. પાયે અશુભ હેય તે ઈમારત શુભ કેમ બની શકે?
