________________
વતિલક્ષણ સમુચ્ચય પ્રકરણ
૩૧
ગાથા-૧૫
प्रमाणं-नालम्बनहेतुः शुद्धचरणानां-निष्कलङ्कचारित्रिणाम्। अप्रमाणता पुनरेतस्य सिद्धान्तनिषिद्धत्वात् संयमविरुद्धत्वादकारणप्रवृत्तत्वाच्च सम्यगालोचनीयेति । (ધર્મરત પાથ-૮૮).
હવે પ્રસ્તુત વિષયનો ઉપસંહાર કરતા ગ્રંથકાર કહે છે -
ઈત્યાદિ અનેક પ્રકારનું અસમંજસ વેશધારી લોકમાં તુચ્છ સત્ત્વવાળા જીવોથી આચરાયેલું છે. આવું ઘણાઓથી પણ આચરાયેલું હોય તો પણ શુદ્ધ ચારિત્રવંતોને પ્રમાણ નથી શુદ્ધ ચારિત્રવંતો એનું આલંબન લેતા નથી.
વિશેષાર્થ- આવું આચરિત શાસ્ત્રનિષિદ્ધ હોવાથી, સંયમવિરુદ્ધ હોવાથી અને નિષ્કારણ પ્રવૃત્ત થયું હોવાથી એની અપ્રમાણતા બરોબર વિચારવી.
અસમંજસ = શિષ્ટ લોકોને બોલવા માટે પણ અયોગ્ય, અર્થાત્ શિષ્ટ લોકો બોલી પણ ન શકે તેવું. [૧૪] सारसिओ परिणामो, अहवा उत्तमगुणप्पणप्पवणो ॥ हंदि भुजंगमनलिआ-यामसमाणो मओ मग्गो ॥ १५ ॥ स्वारसिकः परिणामः अथवोत्तमगुणार्पणप्रवणः ॥ हन्दि भुजङ्गमनलिकायामसमानो मतो मार्गः ॥ १५॥ . " બીજી રીતે માર્ગનું લક્ષણ જણાવે છે -
અથવા સ્વારસિક, ઉત્તમ ગુણોને આપવામાં તત્પર અને સર્પને પસવાની નળીની લંબાઈ જેવો પરિણામ માર્ગ તરીકે અભિપ્રેત છે.'
વિશેષાર્થ - અહીં આત્માના પરિણામને માર્ગ કહ્યો છે. આત્માના પરિણામના સ્વારસિક વગેરે ત્રણ વિશેષણો કહ્યાં છે. સ્વારસિક વગેરે વિશેષણોનો અર્થ આ પ્રમાણે છે
(૧) સ્વારસિક- સ્વારસિક એટલે સ્વના = પોતાના રસથી થયેલો, અર્થાત્ દાક્ષિણ્યતા, શરમ કે દબાણ આદિથી થયેલો નહિ, કિંતુ સહજ ધર્મરુચિથી થયેલો. સહજ ધર્મરુચિથી થયેલો આત્મ પરિણામ ધર્મમાર્ગમાં
