________________
પ્રાણી આવું જ છે અથવા આ પદાર્થ આવો જ છે એવો એકાંત આગ્રહ સેવવો તે મિથ્યાદષ્ટિ છે. એકાંતદષ્ટિ છે.
સમગ્રતાવ્યાપી દૃષ્ટિ તે અનેકાંતદષ્ટિ. આવી દષ્ટિવાળો પુરુષ ક્યાંય અટવાયા સિવાય નિજ સ્વરૂપના બોધને અખંડપણે જાળવી શકે છે..
આવા ગંભીર પુરુષો ચારિ-સંજીવની ન્યાયને અનુસરે છે. આ ન્યાય એટલે શું? તેની સ્પષ્ટતા નીચેની કથામાં છે.
એક નગરમાં એક પુરુષને બે પત્નીઓ હતી. એક વિનીત છે, બીજી વક્ર છે.
વક્ર સ્ત્રીએ વિદ્યા દ્વારા પોતાના પતિને બળદ બનાવી દીધો.
સરળ સ્વભાવની સ્ત્રી, પતિપ્રેમથી પ્રેરાઈને તે બળદની ચારા-પાણી વડે સારી રીતે સારસંભાળ રાખે છે, પોતાના પતિરૂપી બળદને ફેરવવા માટે વગડામાં લઈ જાય છે.
આ વિનીત સ્ત્રી, બળદને લઇને વગડામાં ગઈ. એક વડ નીચે આરામ કરવા બેઠી. બળદ આસપાસમાં ચરે છે.
આ વડ ઉપર એક વિદ્યાધર યુગલ બેઠું હતું. વિદ્યાધર પોતાની પત્નીને કહે છે, “આ સ્ત્રી જે બળદની સેવા કરે છે તે ખરેખર બળદ નથી, પણ પુરુષ છે. તેનો પતિ છે. પણ તેની બીજી કર્કશા પત્નીએ તેને વિદ્યા વડે બળદ બનાવી દીધો છે.'
વિદ્યાધરની પત્ની પૂછે છે, “એવો કોઈ યોગ છે કે જેથી આ બળદ પુનઃ પુરુષ થાય ?'
પ્રથમ મિત્રાદેષ્ટિની સક્ઝાય...
