________________
સંસાર અને મુક્તિ જૈનઆગમની દૃષ્ટિએ
પ્રથમ જીવની અસ્મિતા સમજવી. જીવ અને કના સબંધ સમજવેા તથા સ્વીકારવા. શુભાશુભ કમ સંચેાગે જીવા દેવ-મનુષ્ય નરક–તિયચ —એ ચાર ગતિરૂપ સંસારમાં ભટકે છે. સ્વા કે પ્રમાદવશ; તથા રાગ કે દ્વેષવશ જે જીવા સાથે સ્નેહભાવ કે વેરભાવના સબા બધાયા હાય તે જીવાને પૂર્વ ભવના ઋણાનુબંધને ચેાગે
તે તે વ્યક્તિ સાથે જીવન સબધ બંધાય છે અને તે ઋણાનુબંધ પૂર્ણ થતાં સૌ છૂટા પડી જાય છે. લત: અજ્ઞાનીજીવા રાગદ્વેષથી નવા સંબધા ઊભા કરે છે આનું નામ જ સૌંસાર.
જ્ઞાની એટલુ સમજી લે છે કે—
દરેક જીવે આપણા કેાઈક પૂર્વભવના સંબધી જ હતા. તેથી તત્ત્વત: વિચારીએ તા——કાઇ પરાયું નથી. એમ સમજી દરેક સાથે મૈત્રીપૂર્ણ સદ્વ્યવહાર રાખે, પર`તુ સ્વાર્થ કે પ્રમાદ વશ; રાગ કે દ્વેષ વશ સારા નરસા સબધા આપણે જ ઉભા કરેલા છે. માટે કાના રાષ-તાષ કરવા ?
ક ખ ધનુ યથાર્થ સ્વરૂપ સમજી, આવી પડેલા સારા-નરસા સંચાગામાં રાગદ્વેષ ન કરતાં અનાસક્તિપૂર્વક જીવન જીવનારને જ્ઞાની કહ્યો છે. ક્રમશઃ તે જીવ સંસારથી મુક્ત થઈ જાય છે, અર્થાત્ ફ્લેશે વાસિત મન = સ`સાર લેશરહિત મન ભવપાર.
