________________
૪૫૭,
લઘુવૃત્તિ-સપ્તમ અધ્યાય-તૃતીય પાદ
- ग्राम-कौटात् तक्ष्णः ॥७॥३॥१०९॥ તપુરુષ સમાસને અંતે આવેલા પ્રામતક્ષ અને વીરતા શબ્દોને અટૂ સમાસાંત થાય છે. પ્રામu તલા=પ્રામતક્ષનર્મ=મામતક્ષા-ગામનો સુતાર–આખા ગામનું કામ કરનાર સુતાર, ૌ તા=શરતલન+=ૌતક્ષા-કેડમાં બેસીને કામ કરનાર સુથાર–માત્ર ઘરાકનું
કામ કરનાર સુથાર.
गोष्ठ-अतेः शुनः ॥७।३।११०॥ તપુરુષ સમાસ પામેલા ગોઝશ્વન અને ગતિશ્વત્ શબ્દોને મદ્ સમાસાંત થાય છે. જોઇત્ર વા=જોઇશ્વર 4=8a –ગોષ્ઠ-ગાયના વાડાનો-કૂતરે જાનૂ ગતિવાત=ગતિશ્વનન્મ=મતિઃ વરાહૂકાઈ અપેક્ષાએ કુતરાથી ચઢીયાત
વરાહ.
प्राणिनः उपमानात् ॥७।३।१११॥ ઉપમાનસૂચક પ્રાણુ અર્થવાળા નામ પછી આવેલા અને તપુરુષ– સમાસને પામેલા નું શબ્દને અરુ સમાસાંત થાય છે. ચાણ દૂર થાયાપ્રશ્વન+=ધ્યાત્રથ-વાઘ જેવો કુતરે.
શ્વા-ફલકના–લાકડાના-પાટિયા જે કુતરો અથવા ઢાલના ચામડા જેવો કુતરે અહીં ઉપમાનરૂપ “ફલક' શબ્દ પ્રાણવાચી નથી તેથી આ નિયમ ન લાગે.
अप्राणिनि ॥७३।११२॥ તપુરુષ સમાસને છેડે આવેલા તથા “અપ્રાણ અર્થને સૂચવતા એવા ઉપમાન સૂચક જન શબ્દને મટુ સમાસાંત થાય છે. જ વ થા, બાવર્ષશ્વા થી ઘ===ાધન+%=શાર્વજ-સેગઠા બાજીના ફલકરૂપ કૂતરા જેવો એટલે ફલકમાં ચિતરેલા કે કતરેલા કૂતરા જેવો.
વાનરશ્વા (વાનર શ્વા વ)-કુતરા જેવો વાંદરો-અહીં ઉપમાનસૂચક શ્વન શબ્દ પ્રાણવાચી છે તેથી આ નિયમ ન લાગે.
Jain Education International
For Private & Personal Use Only
www.jainelibrary.org
