Page Text
________________
'ણમોકારમંત્રની સર્વવ્યાપકતા,
- ડૉ. શેખરચંદ્ર જૈન ણમોકારમંત્રને નમસ્કાર મંત્રના નામે પણ પ્રતીકરૂપે વંદનાકર્તાને વિનયી બનાવે. મનુષ્યમાં ઓળખવામાં આવે છે. વર્તમાનમાં આ મંત્રને ગુણપૂજનના ભાવ જન્મે. પોતાના કરતાં શ્રેષ્ઠ – જૈનોના મંત્ર તરીકે જ લોકો જાણે છે. હકીકતે આ ચારિત્રધારી પ્રત્યે સભાવના જન્માવે. માણસ જયાં મંત્ર કોઈ ધર્મ-જાતિનો વિશેષ મંત્ર નથી. આ મંત્ર સુધી અહંકાર મમૂકારનો ભાગ ન કરે ત્યાં સુધી તે સર્વજન માટે જ નહીં, પ્રાણીમાત્ર માટે આરાધના, પ્રભુના નૈકટ્યને અનુભવી ન શકે. એટલે અહંકાર સ્મરણ અને સાધનાના મંત્ર તરીકે ઉપયોગી છે. રૂપી કષાયભાવના ત્યાગ અને ગુણ પ્રત્યેની ભક્તિ આવા વિશ્વફલક મંત્રને જૈનોના મંત્ર તરીકે જ કેમ જ “નમસ્કાર કરવા પ્રેરે છે. આ નમસ્કારમાં બીજી માનવા કે સ્વીકારવામાં આવેલ છે તેનો કોઈ વાત ગુણ સમર્પણની છે. જ્યાં સુધી સંપૂર્ણ મનઈતિહાસ નથી.
વચન-કાયાથી આરાધ્ય કે શ્રેષ્ઠ ગુણીજનોનાં ચરણોમાં જૈનધર્મ-દર્શનમાં ક્યારેય વ્યક્તિ પૂજાને અહમુને ત્યાગીને સમર્પિત ન થઈએ ત્યાં સુધી મહત્તા અપાઈ નથી. તે ગુણપૂજક ધર્મ છે. આ “નમસ્કાર' શક્ય નથી. અન્યથા તે માત્ર બાહ્ય ક્રિયા , ધર્મ એકમાત્ર પ્રસ્તુત કરે છે કે વિશ્વ અને બની જાય છે. ચરાચરના પ્રાણીમાત્રનો આત્મા સમાન છે. પ્રત્યેક નમસ્કાર કરનાર જયારે નમ્ર-નિરભિમાની જ પ્રાણી કર્મ-ક્ષય કરીને નિર્વાણ પ્રાપ્ત કરી શકે છે. બને છે ત્યારે તે આરાધ્ય થવા લાગે છે અને ક્રમશઃ જેમ સર્વે પ્રાણીઓની સમાનતાની ભાવનાનો નિરંતર અભ્યાસ કરી તે ગુણોને પ્રાપ્ત કરે છે. એટલે સ્વીકાર થયો છે તેવી જ રીતે સર્વે પ્રાણીઓને કરેલાં કે આ મંત્રની સાધના કરતાં કરતાં સાધક જે કર્મોનાં શુભ કે અશુભ ફળ સમાન રીતે ભોગવવાં પંચપરમેષ્ઠિને વંદન કરે છે તે પ્રમાણેના ગુણો પ્રાપ્ત જ પડે છે. તેમાંથી તીર્થકર પણ બાકાત નથી. જે કરવા સક્ષમ બની વિષય-વાસનાથી યુક્ત સંસારથી પ્રાણી ગુણોમાં જેટલો પ્રગતિશીલ તે મુક્તિના પંથે ધીમે-ધીમે વૈરાગ્ય તરફ પ્રગતિ કરે છે. તેટલો જ અગ્રસર અને તેટલો જ પૂજ્ય - વંદનીય. જૈનધર્મના આ નમસ્કારમંત્રામાં )
નમસ્કારમંત્ર હકીકતે ગુણવંદનાના મંત્ર “પંચપરમેષ્ઠિ' ને વંદન કરવામાં આવેલ છે. શબ્દ તરીકે જ સ્વીકારવો જોઈએ. જો આ મંત્રને ધ્યાનથી છે : પંચ + પરમ + ઈષ્ટ = પાંચ એવા આરાધ્ય કે સમજવામાં આવે તો તેમાં ક્યાંય કોઈ તીર્થકર, જે ઓ પરમ રૂપે ઈષ્ટ અર્થાત્ આરાધ્ય અને કોઈ ચક્રવર્તી કે કોઈ વ્યક્તિની પૂજા નથી, પણ કલ્યાણકારી છે. અર્થાત્ જેમની વંદનાથી આપણું જેઓ કથિત ગુણોથી પરિપૂર્ણ છે, તેઓ વંદનીય ઉત્તમ રીતે કલ્યાણ થાય. અહીં કલ્યાણનો સંબંધ છે છે પછી તે ગમે ત્યાં હોય – ગમે તે ધર્મના હોય. આત્માના કલ્યાણ સાથે જોડાયેલ છે. આમ કહી ?
સર્વ પ્રથમ આ “નમસ્કાર' શબ્દ જ શકાય કે જેઓ પોતે વિષય-વાસનાથી મુક્ત થઈ, ( વ્યક્તિની નમ્રતાને સૂચવે છે. જ્યાં સુધી મનમાં જન્મ-મરણથી મુક્ત બન્યા છે. એવા અપાર કર્મનો માર્દવ અને આર્જવ એટલે કે મૃદુતા અને ક્ષય કરનાર આપણાં પણ કર્મોનો ક્ષય કરો અને આ ( સરળતાના ભાવ ના હોય ત્યાં સુધી અન્યને વંદન મહાન કલ્યાણનો પથ અમને પણ દર્શાવો. હવે આ કરવાની ભાવના જન્મે નહીં. આ મંત્ર વિનયના ગુણોના આધારે નમસ્કારમંત્રાને સમજીએ. (
૧૯૦.
Jain Education International 2010_03
For Private & Personal Use Only
www.jainelibrary.org
| SR No. | 004572 |
| Book Title | Achintya Chintamani Shashwat Mahamantra |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Manhar C Shah |
| Publisher | Dharmadhara Karyalay |
| Publication Year | 2003 |
| Total Pages | 252 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Book_Gujarati, Worship, & Literature |
| File Size | 15 MB |