SearchBrowseAboutContactDonate
Page Preview
Page 125
Loading...
Download File
Download File
Page Text
________________ MOXOOX ભાવાળીમહાપUI as પૂર્વભવો તથા જઇવિંઝો જરૂરી પરિચય | લેખક:મુનિ યશોવિજય વિ ગુજરાતી ભાષા નોંધ: આ ચિત્રસંપુટમાં ભગવાન શ્રી મહાવીરના જીવનનાં જે ચિત્રો આપ્યાં છે તે ચિત્રોની કેટલીક વિશેષ સમજ અને વિશેષતાઓ અહીં દર્શાવું છું. વળી ત્રીજું ચિત્ર ભગવાનના ૨૫ પૂર્વભવોને લગતું છે તેથી તેનો પણ પરિચય અહીં આપું છું, એ જાણવું પ્રેરક અને રસપ્રદ થશે. આ પરિચયથી એક વખતની સામાન્ય વ્યકિત સત્તાવીસમા ભવમાં જયારે તીર્થંકરપરમાત્મા બને ત્યારે તેઓની ગત જન્મની પરિસ્થિતિ અને સાધના કેવી હતી તેની ઝાંખી થશે. ૨૬ ભવની કથાનું અવતરણ– સમગ્ર પરિચય ચૈતન્ય સ્વરૂપી આત્મા અને જડસ્વરૂપી કર્મ-શત્રુ વચ્ચે ખેલાએલા દીર્ઘ સંગ્રામમાં માનવ સ્વભાવનાં અને તેનાં વર્તનનાં વિવિધ પાસાઓનું દર્શન, કર્મસતાની વિવિધરંગી વિચિત્રતાઓ અને તેનું અજોડ સામર્થ્ય, ઈન્દ્રિયોના વિષમ વિષયો અને ક્રોધ, માન, માયા, લોભાદિ કષાયોનો શિકાર બનવા આત્માની થતી દુર્દશા અને અધોગતિ, વચ્ચે વચ્ચે પ્રાપ્ત થઈ જતા શુભ સંયોગો, તેથી સર્જતા ઉન્નતિ અવનતિના આરોહ-અવરોહો, છેવટે વિશ્વનાં પ્રાણીમાત્રને સાચું સુખ પ્રાપ્ત કરાવવાની જાગેલી ભાવદયાના કારણે કરેલી પ્રખર આધ્યાત્મિક સાધના, એનાં ફળ રૂપે કેડીમાંથી નીકળીને રાજપથ ઉપર થતું તેઓશ્રીનું પદાર્પણ, અનુકૂળ સંયોગો પ્રાપ્ત થતાં સર્વશકિતમાન ગણાતા આત્માએ પોતાની જ્ઞાનાદિકની અનંતી શકિતઓને પ્રાપ્ત કરવામાં અવરોધક બની બેઠેલા કર્મશત્રુઓને ખતમ કરવા પોતાની તાકાતનો બતાવેલો પરચો, આદરેલા પ્રચંડ પુરુષાર્થના અને પરમાત્મ દશાની અનિત્તમ સિદ્ધિનો મેળવેલો જવલંત વિજય વગેરે બાબતો અંગે અવનવ ઘણો પ્રકાશ પાડશે. ૨૫ ભવનો પરિચય ચિત્ર ૧: સુવર્ણકમલના આસન ઉપર પદ્માસને બિરાજમાન તીર્થકર ભગવાન શ્રી ચિત્ર ૩ઃ જૈન ધર્મની દૃષ્ટિએ કોઈ પણ આત્મા અનાદિથી પરમાત્મા હોતો નથી, પરંતુ તે મહાવીરદેવની સુવર્ણ રંગની મનોહર મૂર્તિ. કમળમાં સિંહ લાંછન મૂકવામાં આવ્યું આપણા જેવો સંસારી જીવાત્મા હોય છે અને જયારે સમ્યગુદર્શન, શાન, ચારિત્રની છે અને નીચેના ભાગે સુવર્ણનું નાનું ‘પાદપીઠ'થી ઓળખાતું કમલાસન મૂક્યું છે. ક્ષાયિક ભાવે આરાધના કરે ત્યારે જ તે પરમાત્મા થઈ શકે છે. કાળ અનંતો વીતી ભગવાન ઊંચા આસન ઉપરથી નીચે ઊતરતાં પહેલાં પાદપીઠ ઉપર પગ મૂકે છે. ગયો તે અપેક્ષાએ અનંત પરમાત્મા થઈ ગયા. હવે પછી પણ અનંતો કાળ જશે. વળી દેશના આપતી વખતે એ જ પાદપીઠ ઉપર બંને પગ રાખે છે. આ પાદપીઠ દેવ પરંતુ છ આરા (કે યુગ)ની અપેક્ષાએ, વ્યકિતઓની દષ્ટિએ ૨૪ તીર્થકરોની જ વિરચિત સમવસરણમાં ખાસ હોય છે. ગણત્રી મુકાય છે-ન્યુનાધિકની નહીં. વળી દરેક તીર્થકરના આત્માઓ ચિત્ર ૨: અષ્ટમહાપ્રાતિહાર્ય સાથેનું અરિહંતનું એક ભવ્ય મૂર્તિચિત્ર કરાવવું રહી ગયું ભિન્નભિન્ન હોય છે. અહીં શ્રમણ ભગવાન મહાવીરનો આત્મા પણ અનાદિ હતું તેથી એક સુંદર આકર્ષક ચિત્ર ચિતરાવ્યું છે. અનાનુપૂર્વી બનાવવી હોય તેને કાળથી આપણી કે બીજાઓની જેમ જ કર્મનાં આવરણવાળો, અશુદ્ધ અને ચારેય તથા કોઈપણ તીર્થંકરદેવની સામૂહિક આરાધના કરાવવી હોય ત્યારે સમૂહની સામે ગતિમાં પરિભ્રમણ કરનારો સંસારી જીવાત્મા જ હતો એટલે પૂર્વભવની ગણત્રી શી પધરાવવા આવા સુંદર ચિત્રની જરૂર પડે છે, એટલે અહીંયા શ્રી આદીશ્વર રીતે થાય? છતાં તેમના ૨૭ ભવની જે ગણત્રી મૂકાય છે તે આધ્યાત્મિક વિકાસનો ભગવાનની ચિત્રશ્રેણી માટે શ્રી આદીશ્વરજીનું જ સુંદર ચિત્ર બનાવરાવ્યું. પણ મુખ્ય પ્રારંભ અથવા મોક્ષમાર્ગના પાયારૂ૫ સમ્યગદર્શનનો પ્રકાશ જે ભવમાં પ્રથમ એવી રીતે બનાવરાવ્યું કે કોઈપણ તીર્થકર માટે વાપરવું હોય તો ફકત લાંછન બીજા પ્રાપ્ત થયો તે હિસાબે તે ભવથી તેની ગણતરી શરૂ થાય છે, આ વિકાસ કે પ્રકાશ કાગળ પર ચિતરાવી તેને ત્યાં મૂકી દેવું એટલે કામ પતી જય. વળી વિચાર આવ્યો ‘નયસાર''ના ભવમાં થયો, તેથી તે ભવને ભગવાન મહાવીરનો પહેલો ભવ કે ત્રેવીસ તીર્થંકરનું સંપુટ કયારે બહાર પડે કોને ખબર? એટલે એવો નિર્ણય કર્યો ગણવામાં આવ્યો છે, આ સમ્યગુદર્શનને જ પરમાત્મદશાનો પાયો અથવા મોક્ષફળકે આવું અત્યંત સુંદર આકર્ષક ચિત્ર ભગવાન મહાવીરની ત્રીજી આવૃત્તિમાં જ ની પ્રાપ્તિનું બીજ કહાં છે. (મહાવીર તરીકે જ) પ્રગટ કરી દેવું. વળી અષ્ટમહાપ્રાતિહાર્ય સાથેનું ચિત્ર ભગવાન ત્રીજા ચિત્રમાં ભગવાનના ૨૫ ભવો સંક્ષેપમાં બતાવ્યાં છે. એ ઉપરથી આછો મહાવીર પ્રભુના ચિત્રસંપુટની પ્રથમ આવૃત્તિમાં વિચાર છતાં મૂકી શકાયું ન હતું, ખ્યાલ આવશે કે સમ્યગુદર્શનની પ્રાપ્તિ પછી પણ આત્મા ને જાગૃત ન રહે તો વિવિધ આ મુકાતાં સહુને આનંદ થશે. આ ચિત્રમાં મને મનગમતાં ત્રણ છત્રો, સિંહાસન, ગતિઓના કેવા કેવા આરોહ-અવરોહ સર્જાય છે તેમ જ તેના આત્મવિકાસમાં કેવી કેવી ઈન્દ્રો વગેરે બહુજ આકર્ષક બનાવ્યાં છે. આવું ચિત્ર જૈનસંઘને પહેલીજવાર જેવા ઉક્રાન્તિ અને અપક્રાન્તિઓ પ્રાપ્ત થાય છે. મલશે. ૧. ભગવાન મહાવીર ના ૨૭ ભવોની પરિગણના બાબતમાં મઠત્વનાં જે મતાંતરો મળે છે તેને અહીં નોંધ્યું છે. આવશ્યક નિર્યુકિત-ચૂર્ષિ -વૃત્તિ, ત્રિષષ્ટિશવાકાપુરુષચરિત્ર, કલ્પસૂત્રની ટીકાઓ વગેરે અન્યો ૨૭મો- અન્તિમ ભવ દેવાનંદાની કુલિમાં (જન્મ માટે) ગર્ભપણે અવતરવાનો અને જન્મ ત્રિશલાની કુખેથી થયાનું જણાવે છે, જયારે સમવાયાંગ મૂત્ર મનથની વૃત્તિ એક વિલક્ષણ વિધાન કરતાં ૨૬મો ભવ દેવાનંદાની કુક્ષિથી જન્મ થયાનું અને ૨૭મો ભવ ત્રિશલા રાણીની કુક્ષિથી જન્મ થયાનું નોંધે છે. વળી આવશ્યક નિર્યુકિત-વૃત્તિ, ત્રિષષ્ટિ, તેમજ કલ્પસૂત્રની કેટલીક ટીકાઓ બાવીસમો ભવ મનુષ્યનો જણાવે છે પણ તેનું જન્મસ્થળ, નામ, આયુષ્યાદિ અંગે કંઈ પણ વિગત તે ગ્રંથો જણાવતા નથી. માત્ર એટલો ધ્વનિ નીકળે છે કે આ મનુષ્યભવમાં ભગવાને તપશ્ચર્યા દ્વારા (ચક્રવર્તીને યોગ્ય) શુભ પુણ્યોપાર્જન કર્યું હતું. એટલે ત્યાંથી તેઓ ચક્રવતપણે જમ્યા. પણ ગુણભદ્રરચિત મહાવીરચરિયું માનવ જન્મ સમાપ્ત કરીને દેવલોકમાંઉત્પન્ન થયાનું નોંધે છે. જયારે સમવાયાંગકારે તો બાવીસમો (‘માનવ' તરીકેનો) ભવ જ માન્ય રાખ્યો નથી. નંદલાલ વકીલે લખેલા મુદ્રિત મહાવીરચરિત્ર” માં તો બાવીસમો ભવ ‘વિમલ રાજકુમાર’ તરીકે જણાવ્યો છે. જે ૧. એક જ જન્મ અને બે ભવની ગણત્રી કઈ અપેક્ષાએ હશે તે સમજી શકાતું નથી. ૨. ૨૭ ભવને લગતાં અનેક સંદર્ભો જેવા છતાં મને 'વિમલ રાજ કુમાર'ના ભવનો ઉલ્લેખ કયાંય મલ્યો નથી. તેથી પ્રશ્ન થાય છે કે તેઓએ કયા આધારે એ લખ્યું હશે? ૨. દિગમ્બર મન્યકાર નયસારની જગ્યાએ પુરુરવા નામના માંસાહારી ભીલનો ઉલ્લેખ કરે છે અને એ સાગર મુનિના ઉપદેશથી અહિંસક બનતા બોધિ પ્રાપ્ત કરે છે. देवी सरस्वती 0 1 0 ! છે , , SIR, वाहन बस्दमद-माला,पाकनानाजालागदाललय.वाहन रवीनार२माला बाहर१बरदसलवारबाहम वाद.जालीयो बाहनाजीमानकलनाडनायरवाला। गजक.पाश-दौर.बीजोर गजभियचीमगर माला, सनीऔर.जाजनकल.क्या गड/३मदा पापहरणकागल,अकृया गज.पाश शाहस चर्करमुगर शाक्य Jain Education International For Personal & Private Use Only www.jainelibrary.org
SR No.004065
Book TitleTirthankar Bhagawan Mahavir 48 Chitro ka Samput
Original Sutra AuthorN/A
AuthorYashodevsuri
PublisherJain Sanskruti Kalakendra
Publication Year2007
Total Pages301
LanguageHindi, Gujarati, English
ClassificationBook_Devnagari
File Size35 MB
Copyright © Jain Education International. All rights reserved. | Privacy Policy