________________
४४
]
[ सूर्यप्रज्ञप्तिसूत्र
ता समचउरंस-संठिया चंदिम-सूरियसंठिती पण्णत्ता,
एएणं णएणं णेयव्वं णो चेव णं इयरेहि। सूरियस्स तावक्खेत्तसंठिती
प. – ता कहं ते तावक्खेत्तसंठिती ? आहिएत्ति वएज्जा। उ. - तत्थ खलु इमाओ सोलस नडिवत्तीओ पण्णत्ताओ, तं जहा - तत्थ णं - १. - एगे एवमाहंसु -
ता गेह संठिता तावक्खेत्तसंठिती पण्णत्ता, एगे एवमाहंसु। २. - एगे पुण एवमाहंसु -
गेहावणसंठिया तावक्खेत्तसंठिती पण्णत्ता, एगे एवमाहंसु। ३. - एगे पुण एवमाहंसु -
पासायसंठिया तावक्खेत्तसंठिती पण्णत्ता, एगे एवमाहंसु। ४. – एगे पुण एवमाहंसु -
गोपुरसंठिया तावक्खेत्तसंठिती पण्णत्ता, एगे एवमाहंसु। ५. - एगे पुण एवमाहंसु -
पिच्छाघरसंठिया तावक्खेत्तसंठिती पण्णत्ता, एगे एवमाहंसु। ६. – एगे पुण एवमाहंसु -
वलभीसंठिया तावक्खेत्तसंठिती पण्णत्ता, एगे एवमाहंसु। ७. - एगे पुण एवमाहंसु -
हम्मियतलसंठिया तावक्खेत्तसंठिती पण्णत्ता, एगे एवमाहंसु। १. परतीर्थिकों की इन सोलह प्रतिपत्तियों में से केवल एक प्रतिपत्ति सूत्रकार की मान्यतानुसार है - इस विषय में वृत्तिकार का कथन यह है - 'तत्थेत्यादि-तत्र तेषां षोडशानां परतीर्थिकानां मध्ये ये ते वादिन एवमाहुः' - समचतुरस्त्रसंस्थिता चन्दसूर्य-संस्थितिः प्रज्ञासा इति, एतेन नयेन, नेतव्यं एतेनाभिप्रायेणास्मन्मतेऽपि चन्द्र-सूर्यसंस्थितिरवधार्येति भावः, तथाहि - 'इह सर्वेऽपि कालविशेषाः सुषमसुषमादयो युगमूलाः। युगस्य चादौ श्रावणे मासे बहुलपक्षप्रतिपदि प्रातरुदयसमये एकसूर्यो दक्षिणपूर्वस्यां दिशि वर्तते, तद्वितीयस्त्व परोत्तरस्यां, चन्द्रमा अपि तत्समये एको दक्षिणपरस्यां दिशि वर्तते, द्वितीय उत्तरपूर्वस्यामत एतेषु युगस्यादौ चन्द्र-सूर्याः समचतुरस्त्रसंस्थिता वर्तन्ते।